1. Zaopatrzenie kontrolowanych miast w wodę z sieci wodociągowej...33
2. Organizacyjno-ekonomiczne rozwiązania zaopatrzenia w wodę ... 34
   1. Formy prowadzonej gospodarki komunalnej ...34
   2. Działania gmin w zakresie zaspakajania zbiorowych
      potrzeb zaopatrzenia w wodę ...35
   3. Stan formalno-prawny gruntów związanych z ujęciami
      wód, zakładami uzdatniania oraz ze strefami ochronnymi ... 43
   4. Zaopatrzenie w wodę ze studni publicznych... 44
3. Ujmowanie, uzdatnianie i rozprowadzanie wody wodociągowej 46
   1. Ujmowanie wód...46
   2. Uzdatnianie wód...48
   3. Długość, rozwój i stan sieci wodociągowych... 49
4. Działania podejmowane w celu oszczędności wody... 51

6. Pozwolenia wodnoprawne i strefy ochronne... 54
7. Jakość wody...58
   6. Jakość wody ujmowanej, uzdatnionej i w sieci
   wodociągowej określona w kontrolowanym okresie
   przez laboratoria zakładów wodociągowych ...58
   3.7.2. Jakość wody ujmowanej, uzdatnionej i w sieci
   wodociągowej określona podczas kontroli NIK
   przez laboratoria stacji sanitarno-epidemiologicznych...61
8. Kontrola jakości wód prowadzona przez stacje sanitarno-epidemiologiczne...70
9. Opłaty za wodę pobieraną z urządzeń zbiorowego zaopatrzenia
   w wodę...77
10. Wpływy przedsiębiorstw z tytułu opłat za wodę pobieraną
    z urządzeń zbiorowego zaopatrzenia w wodę ...82
11. Działania inwestycyjne, modernizacyjne i pozainwestycyjne;
    ich wpływ na stan zaopatrzenia mieszkańców w wodę i jakość
    wody w sieci wodociągowej ...83
12. Opłaty za szczególne korzystanie z wód... 87
    Zapewnienie zaopatrzenia w wodę w świetle prowadzonej
    gospodarki wodnej...88

Załączniki:

Nr 1 - Wykaz jednostek skontrolowanych

Nr 2 - Wykaz aktów prawnych

Nr 3 - Urządzenia wodociągowe i dostęp do nich

Nr 5 - Ilość wody wodociągowej dostarczonej odbiorcom przez przedsiębiorstwa

wodociągowe w 2000 r.

Nr 6 - Struktura zużycia wody w latach 1999-2000

Nr 7 - Zużycie wody z sieci wodociągowej w miastach

Nr 8 - Jednostkowe ceny za dostarczenie wody

Nr 9 - Jednostkowe ceny za dostarczanie wody według uchwał organów jednostek

samorządu terytorialnego oraz zarządzeń wojewodów

Nr 10 - Wpływy przedsiębiorstw z tytułu dostarczania wody i opłaty wniesione

do urzędów marszałkowskich za szczególne korzystanie z wód

Nr 11 - Wydatki przedsiębiorstw wodociągowych związane z zaopatrzeniem

w wodę

Nr 12 - Charakterystyka sieci wodociągowej w 1999 r.

Nr 13 - Charakterystyka sieci wodociągowej w 2000 r.

Nr 14 - Ilość awarii i straty wody w latach 1999-2000

Nr 15 - Zestawienie ilości i wyników badań wody przeprowadzonych przez

Numer: P/01/084

Rodzaj: Kontrola planowa, koordynowana.

Cel kontroli: Celem kontroli było zbadanie i ocena stanu zaopatrzenia w wodę 20 miast liczących 200 tys. i więcej mieszkańców z uwzględnieniem gospodarowania zasobami wód powierzchniowych i podziemnych w aspekcie zabezpieczenia źródeł wody na potrzeby ludności.

Ocenie podlegały:

Kontrolą objęto lata 1999 – 2000 r.

Kontrola przeprowadzona została w 49 jednostkach, w tym: w 18 urzędach miast (2 urzędy miast skontrolowała Delegatura NIK w Katowicach podczas kontroli koordynowanej “Koszty prowadzenia publicznej gospodarki wodno-ściekowej”) w 14 podmiotach eksploatujących sieci wodociągowe (7 podmiotów zostało skontrolowanych w ramach ww. kontroli przez Delegatury NIK w Katowicach oraz kontroli doraźnej-rozpoznawczej Departamentu Środowiska, Rolnictwa i Zagospodarowania Przestrzennego), w 1 związku międzygminnym, w 9 wojewódzkich stacjach sanitarno-epidemiologicznych i 7 regionalnych zarządach gospodarki wodnej.

Kontrola przeprowadzona została w okresie od 7 maja do 16 sierpnia 2001 r.

Tematyka kontroli obejmowała:

Ogółem przeprowadzono 49 kontroli. Wszystkie protokoły kontroli zostały podpisane bez zastrzeżeń.

W kontroli uczestniczyła także Inspekcja Sanitarna, która na zlecenie NIK w trybie art. 12 pkt 3 ustawy o NIK przeprowadziła w okresie od 01.06.do 15.06.2001 r. z udziałem przedstawicieli NIK jednorazowe badania analityczne jakości wody dostarczanej odbiorcom sieciami wodociągowymi na terenie 20 miast.

W informacji uwzględnione zostały wyniki kontroli doraźnej – rozpoznawczej Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Gliwicach, przeprowadzonej przez Departament Środowiska, Rolnictwa i Zagospodarowania Przestrzennego w IV kwartale 2000 r.

Wykorzystano również wyniki kontroli koordynowanej w przez Delegaturę NIK w Katowicach przedstawione w “Informacji o wynikach kontroli kosztów prowadzenia publicznej gospodarki wodno-ściekowej” – Katowice, lipiec 2001 r.

Ponadto, przy opracowywaniu informacji uwzględniono także wyniki kontroli, koordynowanej przez Departament Zdrowia i Kultury Fizycznej, przedstawione w “Informacji o wynikach kontroli bieżącego nadzoru sanitarnego sprawowanego przez Inspekcję Sanitarną, w warunkach reformy administracji publicznej” – Warszawa, maj 2001 r.

Stosowane oznaczenia i skróty:

NFOŚiGW - Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

WFOŚiGW - Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

gfośigw - gminne fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej
 
 

Zaopatrzenie ludności w wodę, na mocy ustawy o samorządzie gminnym, stanowi zadanie własne gminy.

Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła w tym zakresie dwie kontrole:

Wody powierzchniowe w 2000 r. stanowiły 67,5% ogółem ujmowanych wód (str. 33, 47, 58-77).

• W przedsiębiorstwach tych średniorocznie występowało 1,3 awarii na 1 km sieci, w 7 więcej niż jedna awaria na 1 km sieci wodociągowej, a w 2 w Zabrzu i we Wrocławiu od 3,3 do 3,9 awarii na 1 km sieci.
• Średnie straty wody w przedsiębiorstwach wynosiły 17,4% w 1999 r. i 19,9% w 2000 r. Straty te w 2000 r. wahały się od 5,5% w Gdańsku do 25,5% w Gliwicach.

Spośród 8.600 tys. osób zamieszkałych w skontrolowanych miastach liczących powyżej 200 tys. mieszkańców, 6,6%, tj. ca 570 tys. osób nie miało zapewnionego dostępu do sieci wodociągowych.

W większości miast ujmowane wody były złej jakości i nie odpowiadały wymaganiom. Pomimo stosowania skomplikowanych procesów uzdatniania, w blisko 2/3 skontrolowanych miast, jakość wody wodociągowej dostarczanej ludności nie odpowiadała warunkom wody pitnej. Podobnie jakość wody z zaworów czerpalnych ponad 70% studni publicznych nie spełniała wymagań.

Na niezadowalający stan jakości wody dostarczanej mieszkańcom miała przede wszystkim wpływ, będąca w złym stanie technicznym, często przewymiarowana sieć wodociągowa. Skutkowało to wtórnym zanieczyszczaniem wody uzdatnionej, wzrostem awarii oraz strat wody. Za ten stan odpowiedzialne są zarówno przedsiębiorstwa wodociągowe jak i administratorzy sieci lokalnych. Prowadzone inwestycje na rzecz poprawy zaopatrzenia mieszkańców w wodę tylko w niewielkiej części ukierunkowane były na rozbudowę sieci wodociągowej.

Zarządy miast, odpowiadające za zaopatrzenie ludności w wodę, w niedostatecznym stopniu sprawowały nadzór nad przedsiębiorstwami wodociągowymi dopuszczając m.in. do braku aktualizowanych programów zaopatrzenia w wodę, do nielegalnego i niegospodarnego poboru wód, tym samym nie zapewniając odbiorcom wody o wymaganej jakości i nie zawsze odpowiedniego poziomu opłat. Proces wymiany zdekapitalizowanych sieci wodociągowych przebiegał zbyt wolno. Również w ograniczonym zakresie współpracowały z wojewódzkimi inspektorami sanitarnymi, co skutkowało brakiem rozeznania o sposobie realizacji przez przedsiębiorstwa wodociągowe powierzonych im zadań.

WSSE nieregularnie prowadziły kontrolę wody wodociągowej i wody czerpanej ze studni publicznych oraz nie zawsze egzekwowały przywracanie jakości wody do obowiązujących przepisów.

W RZGW, którym powierzona jest realizacja zadań z zakresu gospodarki wodnej, wykazano niedostateczny postęp w zakresie opracowania warunków korzystania z wód dorzeczy oraz bilansów wodnogospodarczych dorzeczy - podstawowych instrumentów zarządzania wodami. RZGW ograniczyły jednocześnie możliwości swego wpływu na warunki gospodarki wodnej uczestnicząc tylko w części rozpraw wodnoprawnych.

W 2001 r. wprowadzone zostały nowe uregulowania prawne w przedmiocie kontrolowanej działalności:

Niezależnie od już wprowadzonych nowych regulacji prawnych, w celu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, niezbędne jest zdaniem NIK podjęcie następujących działań:

Szczegółowe zasady gospodarki wodnej i ochrony wód, a także zasady ochrony środowiska morskiego oraz organy administracji państwowej właściwe w sprawach tej ochrony określają przepisy szczególne (art. 24 uoś). Odesłanie to dotyczy przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne, zwane dalej “pr. wod.”.

Zarządzanie wodami

Zarządzanie wodami polega na kształtowaniu, ochronie i wykorzystywaniu zasobów wód podziemnych i powierzchniowych zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju m.in. na ochronie zasobów wód powierzchniowych i podziemnych przed zanieczyszczeniem i nadmierną eksploatacją oraz zapewnianiu ludności i gospodarce wody o odpowiedniej jakości (art.19a ust.1 pkt 1 i 4 pr.wod.). Instrumentami zarządzania wodami są m.in. warunki korzystania z wód dorzeczy, pozwolenia wodnoprawne, opłaty za korzystanie z wód i urządzeń wodnych (art.19a ust.2 pkt 1-3 pr.wod.).

Warunki korzystania z wód dorzecza, zwane dalej “warunkami”, określają w szczególności:

Na podstawie art.19 ust.4 i 5 pr.wod. Minister Środowiska rozporządzeniem z dnia 29 listopada 1999r. w sprawie organizacji i zakresu działania regionalnych zarządów gospodarki wodnej utworzył siedem regionalnych zarządów gospodarki wodnej.

Regionalne zarządy są jednostkami organizacyjnymi utworzonymi dla realizacji m.in. następujących zadań z zakresu gospodarki wodnej:

Korzystanie z wód polega na ich używaniu dla potrzeb ludności i gospodarki narodowej i nie może powodować marnotrawstwa wody ani wyrządzać szkód (art. 41 ust. 1 i 2 pr. wod). Zasoby wód podziemnych przeznaczone są przede wszystkim na zaspokojenie potrzeb ludności, za wyjątkiem zakładów górniczych, korzystających z wód kopalnianych (art. 42 ust. 1 i 2 pr. wod). Zakłady korzystające z wód podziemnych obowiązane są rejestrować ujęcia wód w urzędzie wojewódzkim oraz przeprowadzać okresowe obserwacje wydajności ujęcia wody z wyjątkiem Sił Zbrojnych (art. 42 ust. 3 pr. wod.). Szczegóły tych obowiązków reguluje zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 18 sierpnia 1978 r. w sprawie rejestracji i prowadzenia obserwacji ujęć wód podziemnych. Uchylanie się od tego obowiązku jest wykroczeniem z art. 128 ust. 1 pkt 5 pr. wod. Starosta może w uzasadnionych wypadkach zakazać lub ograniczyć korzystanie z wód z wyjątkiem korzystania niezbędnego dla zaspokojenia potrzeb ludności (art. 43 pr. wod.). Zakłady, które mogą uzyskać ze swoich urządzeń wodnych nadwyżki wody, nadającej się do picia i potrzeb gospodarczych, przekazują te nadwyżki odpłatnie. O obowiązku przekazywania nadwyżek wody orzeka organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego na pobór wody (starosta lub wojewoda). Organ ten ustala zarazem wysokość opłat za przekazywaną wodę, odpowiadającą kosztom uzyskania wody (art. 44 ust. 1 i 2 pr. wod.).

Prawo wodne wyróżnia trzy rodzaje korzystania z wód:

Przepis art.49 ust. 3 pr. wod. wyłącza stosowanie przepisów o zwykłym korzystaniu z wody w odniesieniu do korzystania z wód na potrzeby przemysłowe oraz do korzystania z wody podziemnej do nawodnień za pomocą deszczowni, a także do poboru wód podziemnych, jeżeli pobór przekracza 5 m³ na dobę lub wydajność eksploatacyjną ujęcia przekracza 0,5 m³ na godzinę.

Wyłączenie to oznacza, że takie sposoby korzystania z wody są korzystaniem szczególnym, wymagającym pozwolenia wodnoprawnego.

Pozwolenie wodnoprawne wymagane jest, jeżeli pobór wód dokonywany jest z potoków górskich (§ 1 ust. 2 pkt 1) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 marca 1983 r. w sprawie rodzajów szczególnego korzystania z wód oraz wykonywania i eksploatacji urządzeń wodnych nie wymagających pozwolenia wodnoprawnego oraz gdy szczególne korzystanie z wód lub wykonywanie i eksploatacja urządzeń, o których mowa w § 1, może spowodować obniżenie poziomu wód poniżej stanu niezbędnego ze względów biologicznych. Starosta może również uzależnić dalsze korzystanie z wód od uzyskania przez zakład pozwolenia wodnoprawnego (§ 2).

Przepis art. 54 pr. wod. stanowi, że szczególne korzystanie z wód nie może naruszać zatwierdzonych przez Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa warunków korzystania z wód dorzecza.

Za szczególne korzystanie z wód i za korzystanie z urządzeń wodnych stanowiących własność państwa pobierane są opłaty, które zgodnie z art. 56 ust. 1 i 1a pr. wod. i art. 87b ust. 1 uoś stanowią dochody Narodowego Funduszu OŚiGW, wojewódzkich funduszy, powiatowych funduszy oraz gminnych funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Dochody te są środkami publicznymi w rozumieniu ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych (art. 87b ust. 3a uoś).

Podział dochodów na poszczególne fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej określają przepisy art. 87b ust. 4 – 8 uoś. Zgodnie z art. 87a uoś środki Narodowego Funduszu, wojewódzkich funduszy, powiatowych funduszy oraz gminnych funduszy służą finansowaniu ochrony środowiska i gospodarki wodnej, w celu realizacji zasady zrównoważonego rozwoju.

Pozwolenia wodnoprawne

Przepis art. 20 ust. 1 i 2 pr. wod. stanowi m.in., że korzystanie z wód, wykraczające poza korzystanie powszechne lub zwykłe oraz wykonywanie urządzeń wodnych i ich eksploatacja wymaga pozwolenia wodnoprawnego.

Pozwolenie wodnoprawne wydaje się na czas oznaczony z wyjątkiem szczególnego korzystania z wód śródlądowych do celów rybackich (nie krócej, niż na lat 10). W pozwoleniu wodnoprawnym określa się w razie potrzeby obowiązek zakładu ustawiania i utrzymywania wodnych urządzeń pomiarowych. W pozwoleniu wodnoprawnym można nałożyć na zakład inne obowiązki, o których mowa wyżej, niezbędne ze względu na ochronę interesów ludności, gospodarki narodowej lub środowiska (art. 21 ust. 1, 2 i 4 pr. wod.).

W pozwoleniu wodnoprawnym na wspólne korzystanie z wody przez kilka zakładów określa się zakład główny. Urządzenia wodne służące do wspólnego korzystania z wody utrzymuje zakład główny, a pozostałe zakłady uczestniczą w kosztach tego utrzymania stosownie do rozmiaru uprawnień. Wysokość udziału poszczególnych zakładów w kosztach utrzymania urządzeń ustala się w pozwoleniu wodnoprawnym (art. 24 pr. wod.). Zgodnie z art. 25 ust. 1 pr. wod. pozwolenia wodnoprawnego należy odmówić, jeżeli projektowany sposób korzystania z wody jest sprzeczny z warunkami korzystania z wód dorzecza albo ochroną środowiska.

Jeżeli korzystanie z wody lub wykonanie urządzeń wodnych miałoby szkodliwie oddziaływać na interesy ludności i gospodarki narodowej lub na środowisko, w pozwoleniu wodnoprawnym zobowiązuje się zakład do wykonania i utrzymywania urządzeń zapobiegających szkodom. W uzasadnionych wypadkach utrzymanie urządzeń zapobiegających szkodom może być w pozwoleniu wodnoprawnym powierzone odpłatnie zakładom narażonym na szkodę lub innym zakładom (art. 25 ust. 3 i 4 pr. wod.).

Zgodnie z art. 28 ust. 1-3 wojewódzki inspektor ochrony środowiska wezwie zakład do usunięcia w określonym terminie zaniedbań w zakresie gospodarki wodnej, w wyniku których może powstać stan zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi albo zwierząt bądź inna szkoda. Jeżeli zaniedbania zakładu nie zostaną usunięte w określonym terminie, wojewódzki inspektor ochrony środowiska działający w porozumieniu z wojewodą może wydać decyzję o unieruchomieniu zakładu lub jego części do czasu usunięcia zaniedbań. O wezwaniu zakładu do usunięcia zaniedbań oraz o wydaniu decyzji o unieruchomienie zakładu lub jego części zawiadamia się jednostkę nadrzędną nad zakładem oraz właściwego ministra (kierownika urzędu centralnego).

Następcy prawni zakładu, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne, wstępują w prawa i obowiązki określone w pozwoleniu (art. 29 pr. wod.).

Pozwolenie wodnoprawne wydaje się na podstawie operatu wodnoprawnego, ale może być również wydane na podstawie projektu urządzeń wodnych, jeżeli projekt ten odpowiada wymaganiom operatu wodnoprawnego (art. 31 ust. 1 i 2 pr. wod.).

Szczegółowe wymagania, jakim powinien odpowiadać operat wodnoprawny określił Minister Rolnictwa w zarządzeniu z dnia 26 stycznia 1976 r. w sprawie wymagań, jakim powinien odpowiadać operat wodnoprawny.

Przepis art. 33 pr.wod. stanowi, że pozwolenie wodnoprawne można cofnąć lub ograniczyć za odszkodowaniem, jeżeli jest to uzasadnione interesem ludności, ochroną środowiska albo ważnymi względami gospodarczymi. Zakład, który uzyskuje korzyści w związku z cofnięciem lub ograniczeniem pozwolenia wodnoprawnego, uczestniczy w kosztach odszkodowania stosownie do uzyskanych korzyści.

Zakład, którego prawa określone w pozwoleniu wodnoprawnym wygasły, jest obowiązany, na żądanie organu właściwego do wydania pozwolenia usunąć urządzenia wodne, które służyły do szczególnego korzystania z wód (art. 34 ust. 1 pr. wod.).

Organy właściwe do wydawania pozwoleń wodnoprawnych

Przepis art. 55 ust. 1 i 2 pr. wod. stanowi, że wydawanie pozwoleń wodnoprawnych na szczególne korzystanie z wód – jeżeli ustawa nie stanowi inaczej – należy do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej. Kopie decyzji starosta przekazuje właściwemu wojewodzie. Do wojewody należy wydawanie pozwoleń wodnoprawnych dla zakładu, który buduje lub użytkuje obiekt zaliczony, na podstawie odrębnych przepisów, do inwestycji szczególnie szkodliwych dla środowiska i zdrowia ludzi. Tymi przepisami odrębnymi są przepisy rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 14 lipca 1998 r. w sprawie określenia rodzajów inwestycji szczególnie szkodliwych dla środowiska i zdrowia ludzi albo mogących pogorszyć stan środowiska oraz wymagań, jakim powinny odpowiadać oceny oddziaływania na środowisko.

Za szczególne korzystanie z wód, a także za korzystanie ze stanowiących własność państwa urządzeń wodnych pobiera się opłaty.

Termin uiszczania opłaty, o której mowa wyżej wynosi 14 dni od dnia, w którym decyzja ustalająca jej wysokość stała się ostateczna. W razie nieterminowego uiszczania opłaty, są pobierane odsetki za zwłokę, w wysokości odsetek pobieranych za nieterminowe regulowanie zobowiązań podatkowych (art. 56a pr. wod.).

Nie można wydać decyzji w sprawie wysokości opłaty za szczególne korzystanie z wód, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym korzystano z wód, upłynęło 5 lat. Wymienionej opłaty nie pobiera się po upływie 5 lat od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej jej wysokość (art. 56b ust. 1 i 2 pr. wod.). Zakłady pobierające wodę lub wprowadzające ścieki do wód lub do ziemi obowiązane są do dokonywania pomiarów ilości pobieranej wody oraz ilości i jakości odprowadzanych ścieków (art. 57 pr. wod.). Nie wykonanie tego obowiązku nie rodzi skutków prawnych, gdyż brak jest sankcji. Natomiast przepis ten ma znaczenie prawne przede wszystkim dla zakładów, gdyż dokonywanie pomiarów ilości pobieranej wody pozwala, np. prowadzić z organami administracji publicznej spór o wysokość opłat bądź nałożonych kar pieniężnych w przypadku niezgodności pomiędzy pomiarami wykonanymi przez zakład, a pomiarami wykonanymi przez inne organy. Szczegółowe zasady w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych.

Ustanawianie stref ochronnych źródeł i ujęć wody

W myśl art. 59 ust. 1 i 3 pr. wod. źródła oraz ujęcia wody są chronione przez ustanawianie stref ochronnych. Strefy ochronne źródła ustanawia wojewoda, a strefy ochronne ujęć wody – organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego (wojewoda lub starosta).

Art. 59 ust. 4 pr. wod. stanowi, że ustanawia się z urzędu strefy ochronne źródeł na koszt wojewody oraz ujęć wody na koszt zakładu. Przepis art. 59 ust. 1 nie określa celu, dla którego ustanawia się strefy ochronne ujęć i źródeł wody, natomiast cele te można wyinterpretować z art. 60 ust. 1 pkt 4 pr. wod. Przepis art. 60 ust. 1 pr. wod. stanowi o zakazach ustanawianych w strefach ochronnych.

W prawie wodnym brak jest określenia terminów ustanowienia strefy ochronnej ujęcia wody i źródła wody. Zagadnienia te uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 5 listopada 1991 r. w sprawie zasad ustanawiania stref ochronnych źródeł i ujęć wody.

Zgodnie z § 1 ust.1 rozporządzenia strefy ochronne ustanawia się dla źródeł i ujęć wody służących do zbiorowego zaopatrywania ludności w wodę do picia i potrzeb gospodarstw domowych oraz do produkcji artykułów żywnościowych i farmaceutycznych. Przez źródło wody rozumie się zasób wód powierzchniowych płynących bądź stojących albo nagromadzenie wód podziemnych w określonym środowisku geologicznym, z którego czerpie się wodę (§ 1 ust.4). Ujęciem wody jest miejsce czerpania wody podziemnej lub powierzchniowej ze źródła wraz z urządzeniami i budowlami służącymi do jej poboru (§ 1 ust.5). Przez strefę ochronną źródła wody i ujęcia wody – należy rozumieć obszar poddany zakazom, nakazom i ograniczeniom w zakresie użytkowania gruntów i korzystania z wody, obejmujący ujęcie wody, źródło wody lub jego część oraz grunty przyległe do ujęcia i źródła wody (§ 1 ust. 3). Ponadto przepisy rozporządzenia szczegółowo określają zasady ustanawiania stref ochronnych źródeł i ujęć wody, a także zakazy i nakazy związane z tymi obszarami.

Przepis art. 60 ust. 2 pr.wod. stanowi m.in., że organ właściwy do ustanowienia strefy ochronnej może w uzasadnionych wypadkach zwolnić od niektórych zakazów, określonych w ust.1.

Przepis art. 60a ust. 1 pr.wod. stanowi, iż w akcie o ustanowieniu obszaru ochronnego zbiorników wód podziemnych mogą być wprowadzone pewne zakazy, które nie stanowią katalogu zamkniętego. Ustalenia aktu o ustanowieniu obszaru ochronnego zbiorników wód podziemnych stają się wiążące dla miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (art. 60a ust. 3 pr.wod.).

Zaopatrzenie w wodę

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast jako centralny organ administracji rządowej, wykonuje wynikające z polityki państwa zadania związane m.in. z miejską gospodarką wodociągową (art. 33a i 33b ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego). Zgodnie z regulaminem organizacyjnym Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zadania te należą do Kompetencji Departamentu Gospodarki Komunalnej.

W szczególności do zadań ww. Departamentu należą m.in. sprawy:

Formy prowadzenia przez jednostki samorządu terytorialnego gospodarki komunalnej, a w tym zaopatrzenie ludności w wodę, zostały określone w ustawie z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996 r. w sprawie urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych oraz zasad ustalania opłat za wodę i wprowadzanie ścieków w § 3 ust.1, ustala, że opłatę za wodę pobieraną z urządzeń zbiorowego zaopatrzenia w wodę ustalają właściwe organy jednostek samorządu terytorialnego, na wniosek podmiotów eksploatujących urządzenia, w odniesieniu do urządzeń stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego i komunalnych osób prawnych, a wojewoda – na wniosek podmiotów eksploatujących urządzenia, w odniesieniu do urządzeń stanowiących własność Skarbu Państwa.

Gospodarka komunalna może być prowadzona w szczególności w formach: zakładu budżetowego lub spółek prawa handlowego (art. 2 ustawy o gospodarce komunalnej).

Do urządzeń zaopatrzenia w wodę zalicza się studnie publiczne oraz urządzenia wodne służące do ujęcia i poboru wody, jak również urządzenia służące do jej magazynowania, uzdatniania i rozprowadzania (art. 98 ust.1 pr.wod.). Rozróżnienie studni publicznych od innych ujęć ma znaczenie prawne, gdyż stosownie do art. 104 pr. wod. za wodę pobieraną ze studni publicznych nie pobiera się opłat.

Przepis art. 6 uoś zawiera wymogi ochrony środowiska, które powinny być uwzględniane w studium oraz w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. W myśl art. 6 ust. 4 pkt 2 uoś w studium i miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego zapewnia się m.in. kompleksowe rozwiązania problemów zabudowy miast i wsi, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarki wodnej.

Zadania inspekcji sanitarnej i inspekcji ochrony środowiska

Bieżącym nadzorem sanitarnym, do którego należy kontrola przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne dotyczących higieny środowiska, a zwłaszcza czystości m.in. wody w zakresie ustalonym w odrębnych, przepisach zajmuje się Inspekcja Sanitarna, powołana ustawą z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (art. 4 pkt 1 ustawy o Inspekcji Sanitarnej).

Zgodnie z art.106 ust. 1 pr.wod. kontrolę jakości wody pobieranej z urządzeń zaopatrzenia w wodę sprawują organy inspekcji sanitarnej.

Uprawnienia Inspekcji Sanitarnej określają art. 23-37 ustawy o Inspekcji Sanitarnej.

Na podstawie art. 106 ust. 2 pr. wod. wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 31 maja 1977 r. w sprawie warunków, jakim powinna odpowiadać woda do picia i na potrzeby gospodarcze.

Woda pod względem organoleptycznym i fizyko-chemicznym powinna w szczególności odpowiadać warunkom określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia, a pod względem bakteriologicznym – określonym w załączniku nr 2 do rozporządzenia (§ 3 ust.1 rozporządzenia).

Wskazać należy, że w myśl § 7 ust.1 rozporządzenia jednostki organizacyjne, do których należy utrzymywanie i eksploatacja urządzeń do zaopatrywania w wodę, obowiązane są uzyskać zgodę właściwego inspektora sanitarnego na włączenie takich urządzeń do eksploatacji.

W zależności od wyników przeprowadzonego badania wody lub stanu sanitarnego urządzenia właściwy inspektor sanitarny wydaje decyzję:

Kontrolą przestrzegania przepisów o ochronie środowiska oraz badaniem stanu środowiska zajmuje się Inspekcja Ochrony Środowiska powołana ustawą z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska.

W myśl art. 126 pr.wod. brak pozwolenia wodnoprawnego na korzystanie z wody lub wykonywanie urządzeń wodnych jest wykroczeniem. Wykroczeniem jest również korzystanie z wody z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym lub w decyzji zwalniającej zakład z obowiązku posiadania urządzeń zabezpieczających wody przed zanieczyszczeniem, nie powodując jednak szkodliwego zanieczyszczania wód. Przepis art. 129 ust. 1 pkt 1 i 2 pr.wod. stanowi o wykroczeniu, którym jest niszczenie lub uszkadzanie wodnych urządzeń pomiarowych oraz niszczenie lub uszkadzanie urządzeń zaopatrzenia w wodę lub urządzeń kanalizacyjnych.

W 1999 r. na potrzeby polskiej gospodarki pobrano ca 11,3 mld m³ wody. Przeważająca ilość pobranej wody, około 70%, wykorzystana została przez przemysł, 21% przez gospodarstwa domowe, a pozostałe 9% do nawodnień rolniczych. W 2000 r. pobór wody zmniejszył się do 11,0 mld m³. Na cele przemysłowe wykorzystano około 69%, w gospodarstwach domowych około 21%, do nawodnień rolniczych 10%.

Według danych statystycznych GUS w latach 1995-2000 ilość pobranej wody zmniejszyła się o 9,1% - z 12,1 mld m³ do 11,0 mld m³.

Mniejsze zapotrzebowanie na wodę spowodowało zmniejszenie wykorzystania zdolności produkcyjnych ujęć wodnych, urządzeń uzdatniających oraz przesyłających wodę, co skutkowało wzrostem kosztów jednostkowych dostarczanej wody. W tej sytuacji przedsiębiorcy zajmujący się poborem, uzdatnianiem i rozprowadzaniem wody, w okresie 1998-1999 uzyskiwali coraz gorsze wyniki finansowe wyrażające się m.in. obniżającym się zyskiem netto. Według GUS, w skali kraju, uzyskany przez nich w 1999 r. wynik finansowy netto wynosił 84,6 mln zł i był niższy od osiągniętego w 1998 r. o 5,4 mln zł, tj. o 6%.

Zużycie wody wodociągowej w 20 analizowanych miastach, według GUS, w 2000 r. wynosiło 631,5 mln m³ i w porównaniu z 1999 r. było mniejsze o 6,2%, a z 1998 r. o 9,9%. W gospodarstwach domowych tych miast, zamieszkałych przez około 8.600 tys. osób, w 2000 r. zużyto 464,9 mln m³ wody, co stanowiło 73,6% ogółem dostarczonej wody z sieci wodociągowych, w 1999 r. – 485,3 mln m³, tj. 72,1% – Załącznik Nr 7.

W 2000 r. średnie zużycie wody przez jednego mieszkańca wynosiło 50,8 m³. W porównaniu do 1999 r. zmniejszyło się o 4,3%. Najmniejsze średnie zużycie – 41,1 m³ na 1 mieszkańca w 2000 r., miało miejsce w Białymstoku, największe - 69,7 m³ - w Warszawie. Tylko w Zabrzu nastąpił wzrost zużycia wody na 1 mieszkańca, w porównaniu do 1999 r., do 51 m³, tj. o 2 %, a znaczne zmniejszenie do 59,0 m³ na mieszkańca, tj. o 15%, w Bytomiu – Załącznik Nr 8.

Średnie zużycie wody przez jednego mieszkańca w 1999 r. wynosiło 53,1 m³ wody. W poszczególnych miastach kształtowało się od 43,0 m³ na mieszkańca - w Białymstoku i 43,6 m³ Lublinie do 69,1 m³ Bytomiu oraz 72,1 m³ w Warszawie – Załącznik Nr 8.

W analizowanych miastach gdzie ustalono jednakowe ceny dla odbiorców komunalnych i przemysłowych średnia stawka za dostawę wody w 2000 r. wynosiła 2,09 zł/m³ i była wyższa od poziomu z 1999 r. o 19,4%, a w przypadku miast gdzie ceny zostały zróżnicowane wynosiła 1,50 zł/m³ dla odbiorców komunalnych oraz 2,42 zł/m³ dla odbiorców przemysłowych i była wyższa odpowiednio o 14,4% i 13,1% w porównaniu z 1999 r. - Załącznik Nr 8. W Warszawie obowiązywała jednakowa cena dla wszystkich odbiorców wody. W 2000 r. wynosiła - 1,67 zł/m³, co przy cenie 1,40 zł/m³ w 1999 r. stanowiło wzrost o 19,3%. Przyjmując zgodnie z danymi GUS średnie zużycie wody przez jednego mieszkańca Warszawy w 1999 r. w ilości 72,1 m³, a w 2000 r. w ilości 69,7 m³, średnioroczne obciążenie z tego tytułu wzrosło o 15,3%, wynosząc odpowiednio 100,94 zł oraz 116,40 zł.

W ostatnich latach zmniejszyły się nakłady inwestycyjne na budowę, rozbudowę i modernizację ujęć wody, stacji uzdatniania oraz sieci wodociągowych. Według GUS nakłady na urządzenia wodne, które w 1998 r. wynosiły 1.150,2 mln zł, w 1999 r. zmniejszyły się do 1.065,3 mln zł, tj. o 7,4%. W 2000 r. zmniejszyły się do kwoty 1.048,6 mln zł, tj. o 1,6% w porównaniu z 1999 r.

W kontrolowanych podmiotach w 2000 r. na te cele wydano ogółem 160,54 mln zł, tj. o 31,9% więcej niż w roku poprzednim. Największy wzrost odnotowano w Krakowie o 329,1%, Poznaniu o 289,1% i Bydgoszczy o 218,7% - Załącznik Nr 11.

W Polsce z ogólnej ilości 2.392 mln m³ wody pobranej przez wodociągi miejskie w 1999 r., 38% pochodziło z zasobów wód powierzchniowych. Wody podziemne, których zasoby powinny stanowić rezerwę wody pitnej, pokrywały 62% zapotrzebowania wodociągów miejskich. W 2000 r. wodociągi pobrały 2.350 mln m³ wody, z czego 37% pochodziło z zasobów wód powierzchniowych a 63% stanowiły wody podziemne.

Wodę, w którą zaopatrywana jest ludność, zwłaszcza z ujęć wód powierzchniowych, cechuje niska jakość w miejscu ujęcia oraz często niezadowalająca jakość także po uzdatnieniu i w miejscu dostarczenia.

Badania jakości wód powierzchniowych, przeprowadzone przez Inspekcję Ochrony Środowiska na 6,2 tys. km rzek w 1999 roku, wykazywały w klasyfikacji ogólnej brak wód I klasy czystości i aż 74% wód pozaklasowych. W pozostałych 26%, badane rzeki prowadziły wody II i III klasy czystości. Monitoring jakości wód podziemnych wykazywał brak wód podziemnych najwyższej jakości, 60% wód klasy bardzo wysokiej, 13% klasy średniej oraz 27% wód klasy niskiej.

Prawie wszystkie wody naturalne, przed wykorzystaniem do picia oraz na potrzeby gospodarcze, czy przemysłowe, poddawane są odpowiednim procesom uzdatniania. Zależnie od rodzaju substancji, których usunięcie z wody jest konieczne, stosowane są różne rodzaje procesów uzdatniania. Najczęściej wykorzystywanymi procesami są: napowietrzanie i odpędzanie gazów (stripping), koagulacja, sedymentacja, flotacja, filtracja pospieszna, filtracja powolna, usuwanie zawiesin i glonów przy zastosowaniu mikrosit, wymiana jonowa, chemiczne strącanie, sorpcja na węglu aktywnym, utlenianie chemiczne, procesy membranowe, dezynfekcja (w tym: m.in. chlorowanie, ozonowanie, jodowanie, chloraminowanie, ultradźwięki, promienie (UV), oraz infiltracja (naturalna lub sztuczna).

Badania wykazują, iż występowanie przerw w dostawie wody oraz wahania ciśnienia w sieci, są głównymi przyczynami wtórnego zanieczyszczenia wody w sieci wodociągowej.

Do roku 2000 jeszcze 8,5 % ludności miast w Polsce nie posiadało dostępu do urządzeń wodociągowych i pobierało wodę ze studni publicznych lub własnych studni przydomowych, często o nieodpowiedniej jakości pod względem fizyko-chemicznym i narażonej na skażenie bakteriologiczne.

Podmioty eksploatujące sieci wodociągowe nie zawsze zapewniały mieszkańcom wodę wymaganej jakości, pomimo wyposażenia w specjalistyczne urządzenia do ujmowania, uzdatniania i dostawy wody oraz sprawowania stałego nadzoru nad jej jakością w sieci. Ocena sanitarna wody dostarczanej mieszkańcom systemami zbiorowego zaopatrzenia w wodę, przeprowadzona przez Inspekcję Sanitarną w 1999 r., w przypadku 1,3% badań wykazała złą jakość wody wodociągowej, a w 5,5% - jakość niepewną. Jednocześnie w opinii mieszkańców miast woda wodociągowa nie spełnia wymagań organoleptycznych i z tego powodu powszechnie do celów pitnych wykorzystują wodę butelkowaną, dostępną w punktach sprzedaży lub wodę podziemną czerpaną z ujęć studziennych, np. tzw. oligocenek.

W świetle obowiązujących przepisów oraz wymagań Unii Europejskiej, dotyczących jakości wód powierzchniowych ujmowanych do celów pitnych, Polska praktycznie nie posiada wód powierzchniowych, które mogłyby być wykorzystywane bezpośrednio jako źródła wody pitnej.

Ustanowione we wrześniu 2000 r. nowe wymagania w zakresie jakości wody pitnej, odpowiadające wymaganiom Unii Europejskiej, w odniesieniu do niektórych wskaźników zanieczyszczeń są bardziej rygorystyczne niż w UE. W stosunku do poprzednio obowiązujących przepisów nastąpiło zaostrzenie norm w przypadku: chloru wolnego z 0,3-0,5 mg/dm³ do 0,3 mg/dm³ i poniżej, manganu z 0,1 mg/dm³, do 0,05 mg/dm³, a żelaza z 0,5 mg/dm³ do 0,2 mg/dm³. Ponadto zwiększona została ilość wymaganych do oznaczania wskaźników, w tym m.in. wprowadzony został parametr przewodności elektrycznej dla wód pitnych, którego wartość dopuszczalna wynosi 2500 mS/cm.

W 1990 r., po wejściu w życie ustawy o samorządzie gminnym, przedsiębiorstwa wodociągów i kanalizacji stały się własnością gmin. Gminy, z mocy prawa, przejęły urządzenia wodociągowe i kanalizacyjne jako swoje mienie komunalne. Na gminy nałożony został obowiązek zaspokajania potrzeb społeczności lokalnej m.in. w zakresie zaopatrzenia w wodę. Obowiązujące przepisy umożliwiły gminom wybór formy organizacyjno-prawnej prowadzenia działalności w tym zakresie.
 

3. Zaopatrzenie kontrolowanych miast w wodę z sieci wodociągowej

Spośród analizowanych 14 miast największe zużycie wody wodociągowej stwierdzono w Warszawie: w 1999 r. – 152.487,0 tys. m³, w 2000 r. – 145.528,0 tys. m³ wody, tj. o 4,2% mniejsze niż w 1999 r. i w Krakowie: w 1999 r. – 56.350,0 tys. m³ oraz w 2000 r. – 54.265,0 tys. m³, tj. mniejsze o 3,7%. Najmniejsze zużycie wody stwierdzono w Zabrzu: w 1999 r. – 13.291,4 tys. m³, a w 2000 r. – 11.892,6 tys. m³, tj. o 10,5% niższe niż w 1999 r. i w Radomiu : w 1999 r. – 13.589,0 tys. m³ wody, w 2000 r. – 13.130,8 tys. m³, tj. o 3,4% niższe niż w 1999 r. (Załącznik Nr 6).

Głównymi odbiorcami wody dostarczanej przez przedsiębiorstwa wodociągowe, są gospodarstwa domowe, które w 2000 r. zostały zaopatrzone w wodę z sieci wodociągowych, średnio, w 74,3%, a w 1999 r. w 73,8%. Największy udział w zużyciu wody wodociągowej przez gospodarstwa domowe w 2000 r. stwierdzono w Radomiu – 84,4%, w Gdyni – 79,8%, w Gdańsku – 78,5% i we Wrocławiu – 78,0%. Najmniejszy w Toruniu – 50,3% i w Poznaniu – 66,2%. W 1999 r. udział zużycia wody wodociągowej przez gospodarstwa domowe, w analizowanych 14 miastach, kształtował się na podobnym poziomie (Załącznik Nr 7).

1. Organizacyjno-ekonomiczne rozwiązania zaopatrzenia w wodę
    

   
    
    

   Zaspokojenie zbiorowych potrzeb wspólnoty, w zakresie wodociągów i zaopatrzenia w wodę, w myśl art. 7 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym należy do zadań własnych gminy. Jest to jeden z elementów gospodarki komunalnej, której formy i zasady określone zostały w ustawie z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Przepis art. 2 tej ustawy zezwala na prowadzenie gospodarki komunalnej przez jednostki samorządu terytorialnego w szczególności w formach: zakładu budżetowego lub spółek prawa handlowego. W myśl art. 9 jednostki samorządu terytorialnego mogą tworzyć spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjne, a także mogą przystępować do takich spółek.

   1. Formy prowadzonej gospodarki komunalnej
       

      
       
       

      Ustalenia kontroli wykazały, że w większości gmin dokonano przekształceń przedsiębiorstw wodociągowych w formie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. Spośród 20 miast, w 14, jednostkami odpowiadającymi za utrzymanie i eksploatację urządzeń wodociągowych były spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w 3 miastach: w Gdańsku, Krakowie i w Częstochowie - spółki akcyjne.

      W Łodzi w grudniu 2000 r. i w Szczecinie we wrześniu 1999 r., zakłady budżetowe zostały przekształcone w spółki z o.o.

      W Katowicach i w Sosnowcu Wojewoda Śląski w 1991 r. powołał przedsiębiorstwa państwowe pn. “Rejonowe Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji” (organem założycielskim jest Wojewoda).

      W Warszawie Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji nie zostało przekształcone stosownie do art. 14 i 15 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. W listopadzie 2000 r. utworzono Związek Międzygminny pn. “Warszawski Związek Wodociągów i Kanalizacji” z siedzibą w Warszawie. Związek nabył osobowość prawną i w związku z ustawą z dnia 25 marca 1994 r. o ustroju m.st. Warszawy (Dz.U. 1994, Nr 48, poz. 195 ze zm.) i z ustawą z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, Zarząd Związku jako organ wykonawczy może podejmować dalsze czynności w celu zakończenia procesu przekształcenia Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Warszawie w spółkę prawa handlowego w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce komunalnej, ponieważ mają zastosowanie przepisy art. 37 ust. 4 w związku z art. 9-12 ww. o ustroju miasta Stołecznego Warszawy.

      Zarządy 17 miast dokonując przekształceń przedsiębiorstw wodociągowych zapewniły sobie wpływ na działalność spółek eksploatujących wodociągi poprzez udział swoich przedstawicieli w organach spółek, bądź w organach nadzoru spółek. M.in. Zarządy Miast: we Wrocławiu, Poznaniu, Gdańsku, Bydgoszczy – zapewniły udział swoich przedstawicieli w Radach Nadzorczych. Zarządowi Miasta w Krakowie przysługiwały uprawnienia Walnego Zgromadzenia, w Zabrzu - Zgromadzenia Wspólników. Również w Bytomiu, Zgromadzenie Wspólników, którym jest Zarząd Miasta Bytomia, sprawowało nadzór nad działalnością Bytomskiego Przedsiębiorstwa Komunalnego Sp. z o.o. W Częstochowie wyznaczono przedstawicieli Zgromadzenia Związku Komunalnego Gmin ds. Wodociągowo-Kanalizacyjnych reprezentowanych przez Prezydenta Miasta oraz dwóch przedstawicieli Urzędu. Zadania związane z zaopatrzeniem w wodę mieszkańców Kielc zostały uwzględnione w statutowych zadaniach Związku Komunalnego Wodociągów i Kanalizacji utworzonego przez gminy: Kielce, Masłów, Sitkówkę - Nowiny i Zagnańsk.

   2. Działania gmin w zakresie zaspokajania zbiorowych potrzeb zaopatrzenia w wodę

Brak było dostatecznego zainteresowania prognozami wielkości zapotrzebowania na wodę. Większość zarządów miast (16 na 20 urzędów), dysponowała wprawdzie opracowaniami o charakterze programów, zawierającymi dane dotyczące zaopatrzenia ludności w wodę, łącznie z prognozami zapotrzebowania na wodę, rozbudową ujęć i modernizacją, ale w 7 przypadkach opracowania te nie zostały uchwalone przez Rady Miast: w Poznaniu, Gdańsku, Białymstoku, Bydgoszczy, Toruniu, Lublinie i w Warszawie. Tylko w Krakowie, we Wrocławiu, Łodzi, Gdyni, Szczecinie, Katowicach, w Bytomiu i w Radomiu Rady Miast podjęły uchwały o przyjęciu tego typu opracowań, podobnie w Częstochowie - Związek Komunalny Gmin ds. Wodociągów i Kanalizacji. Nie dysponowano tego typu programami lub opracowaniami w czterech urzędach: w Gliwicach, Sosnowcu, w Zabrzu i w Kielcach. W pozostałych urzędach posiadane opracowania, wykonane w większości w latach 1996-1998, obejmowały prognozy od 2 do 10, a nawet 15 lat (najczęściej 5-10 lat) i sporadycznie były aktualizowane:

Braki również stwierdzono w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Kontrola wykazała, że w 7 urzędach miast: w Kielcach, Gliwicach, Gdyni, Krakowie, Bytomiu, Lublinie i w Sosnowcu, w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego nie w pełni zostały uwzględnione kierunki rozwoju lokalnej sieci wodociągowej, lokalizacja ujęć i stacji uzdatniania wody oraz strefy ochronne, co stanowi naruszenie art. 60a ust. 3 ustawy Prawo wodne oraz art. 6 ust.4 pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska:

Z ustaleń kontroli wynika, że organy Inspekcji Sanitarnej ww. informacje przekazywały głównie do organów administracji rządowej lub organów samorządowych województw, np.: WSSE w Warszawie informacje o stanie sanitarnym Województwa Mazowieckiego przekazywała Wojewodzie i Marszałkowi Województwa, a WSSE w Łodzi informacje o stanie sanitarnym Województwa Łódzkiego – do Urzędu Marszałkowskiego w Łodzi. W pozostałych miastach organy Inspekcji Sanitarnej bezpośrednio współpracowały z przedsiębiorstwami wodociągowymi i nie informowały zarządów miast o jakości wody. W Poznaniu PSSE bezpośrednio współpracowała z przedsiębiorstwami wodociągowymi i nie informowała Zarządu Miasta o jakości wody w wodociągach. W Bytomiu Bytomskie Przedsiębiorstwo Komunalne Sp. z o.o. również bezpośrednio prowadziła współpracę z Miejską Stacją Sanitarno-Epidemiologiczną w Bytomiu, która na podstawie rocznej umowy raz w miesiącu wykonywała badania organoleptyczne i fizykochemiczne wody w 16 punktach miasta Bytomia. W Częstochowie natomiast z Inspektorem Sanitarnym współpracował bezpośrednio Zarząd Związku Komunalnego Gmin ds. Wodociągów i Kanalizacji w Częstochowie.

Spośród pozostałych urzędów tylko Zarządy Miast: w Kielcach, Krakowie Katowicach, Gdańsku i w Szczecinie, prowadziły współpracę, w różnych formach, z działającymi na terenach tych gmin organami Inspekcji Sanitarnej, najczęściej jednak miała ona związek ze stwierdzanymi naruszeniami przepisów, np. rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 31 maja 1977 r. w sprawie warunków jakim powinna odpowiadać woda do picia i na potrzeby gospodarcze, rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 września 2000 r. w sprawie warunków jakim powinna odpowiadać woda do picia i na potrzeby gospodarcze, woda w kąpieliskach oraz zasad sprawowania kontroli jakości wody przez organy Inspekcji Sanitarnej, a także rozporządzenia Ministra OŚZNiL z dnia 5 listopada 1991 r. w sprawie zasad ustanawiania stref ochronnych źródeł i ujęć wody:

3. Stan formalno-prawny gruntów związanych z ujęciami wód, zakładami uzdatniania oraz ze strefami ochronnymi.

3. Zaopatrzenie w wodę ze studni publicznych

Zarządy miast nie posiadały rozeznania o wielkości poboru wody ze studni publicznych, ze względu na brak danych w tym zakresie w jednostkach administrujących studniami publicznymi. Utrzymanie i eksploatacja urządzeń zaopatrzenia w wodę należy do właściciela tych urządzeń, o czym stanowi art. 103 ustawy Prawo wodne. Przyczyną tego stanu był brak opomiarowania (liczników) wody pobieranej ze studni publicznych, a także przeświadczenie o bardzo ograniczonym poborze wody zwłaszcza ze studni spełniających rolę awaryjnych. Jedynie w Warszawie, chociaż dla części studzien, tj. dla 66 spośród 90, wg informacji uzyskanych z gmin (na podstawie art. 29 pkt 2 lit. f ustawy o NIK), łączny pobór wód określono w wysokości 286,7 tys. m³ w 1999 r. i 277,7 tys. m³ w 2000 r.

2. Zarządy miast nie wykazywały należytego zainteresowania jakością wód dostarczanych mieszkańcom ze studni publicznych oraz stanem technicznym studni i urządzeń uzdatniających. Kontrola wykazała, że jakość wody w zaworach czerpalnych ujęć ze studni publicznych, znajdujących się na terenie miast objętych kontrolą, według badań przeprowadzonych przez Inspekcję Sanitarną, niektórych administratorów oraz nieliczne zarządy miast, charakteryzowała się ogólnie niezadowalającą jakością. Było to spowodowane m.in. brakiem odpowiednich filtrów i urządzeń uzdatniających wodę pobierana z tych studzien, a także niewłaściwym ich utrzymywaniem. Mimo to zarządy miast nie podejmowały działań w celu doprowadzenia urządzeń do stanu odpowiadającego warunkom określonym przepisami, jak również w celu ograniczenia korzystania ze studni lub zwiększenia efektywności procesów uzdatniania wody studziennej. Brak było dostatecznego zainteresowania ilością wykonywanych badań wody, oraz dbałości o ich przeprowadzanie, a także kontroli ujęć zgodnie z obowiązującymi przepisami w sprawie warunków jakim powinna odpowiadać woda do picia i na potrzeby gospodarcze. Np.:

W kontrolowanych 14 przedsiębiorstwach wodociągowych zaopatrzenie w wodę, wyłącznie w oparciu o ujęcia wód podziemnych, prowadziły przedsiębiorstwa: w Gdyni, Kielcach i w Radomiu. Największy pobór tych wód w 2000 r. stwierdzono w przedsiębiorstwach wodociągowych zaopatrujących w wodę: m. Gdynia – 21,603 tys. m³, m. Kielce – 17.696,8 tys. m³, a najmniejszy m. Radom – 16.211,5 tys. m³. W Gliwicach i w Zabrzu w ogólnym poborze wody, odpowiednio 19.070,0 tys. m³ i 15.731,1 tys. m³, wody podziemne stanowiły 71,2% i 58,4%. Pozostałą ilość wody przedsiębiorstwa te kupowały od Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów w Katowicach, ponadto przedsiębiorstwo w Zabrzu kupowało wodę od Kopalni Węgla Kamiennego “Pstrowski” – Załącznik Nr 5.

W Białymstoku, Gdańsku, Poznaniu, Toruniu, Warszawie, Wrocławiu prowadzono eksploatację ujęć wód powierzchniowych, infiltracyjnych i podziemnych, a w pozostałych miastach: w Bydgoszczy, Krakowie i w Szczecinie ujęć wód powierzchniowych i podziemnych. W 2000 r. największy udział wód podziemnych w łącznym poborze stwierdzono w przedsiębiorstwie wodociągowym w Gdańsku 71,4%, w Poznaniu – 56,4%, a najmniejszy w Warszawie – 0,7% i w Krakowie – 2,4%.

W wyniku kontroli ustalono, że 14 przedsiębiorstw wodociągowych za pośrednictwem posiadanych: 15 ujęć wód powierzchniowych, 7 ujęć wód infiltracyjnych i 76 ujęć wód podziemnych pobrało w 2000 r. łącznie 613.616,6 tys. m³ wody, tj. o 9.135,9 tys. m³ wody mniej niż w 1999 r., co stanowi 1,5%. Z ilości tej z ujęć powierzchniowych i infiltracyjnych wyeksploatowano 413.962,8 tys. m³, tj. o 2,0% mniej niż w 1999 r., z ujęć wód podziemnych 199.653,8 tys. m³ wody, tj. o 0,2% mniej niż w 1999 r. Tylko w 3 miastach: w Bydgoszczy, Gdyni i w Warszawie pobór był większy w porównaniu z 1999 r. odpowiednio o: 3,1%, 1,6%, 2,8%.

Średni udział wód podziemnych w ogólnym poborze wód w 14 kontrolowanych przedsiębiorstwach zwiększył się z 32,1% w 1999 r. do 32,5% w 2000 r. Na wzrost ten miała wpływ działalność 6 przedsiębiorstw wodociągowych: w Gdańsku, gdzie udział eksploatowanych wód podziemnych zwiększył się z 69,2% do 71,4%, w Krakowie z 2,1% do 2,4%, w Poznaniu z 53,5% do 56,4%, w Toruniu z 49,1% do 52,4, we Wrocławiu z 39,6% do 47,3%, w Zabrzu z 54,2 do 58,4 %. W 3 miastach, w których źródłem zaopatrzenia w wodę były wyłącznie wody podziemne (w Gdyni, Kielcach, Radomiu), łącznie pobór wody w 2000 r. wynosił 54.509,7 tys. m³ wody i w porównaniu z wielkością poboru tych wód w 1999 r. zmniejszył się o 770,7tys. m³, co stanowi 1,4%. Spośród ww. miast jedynie w Gdyni w 2000 r. zwiększył się pobór wody o 330 tys. m³ wody, tj. o 1,5% w porównaniu z 1999 r. - Załącznik Nr 4 i 5.

Do odbiorców dostarczono ogółem w 1999 r. o 17,4% wody mniej niż pobrano z ujęć wód, natomiast w 2000 r. straty te wyniosły 19,9% i wahały się od 5,5% w Gdańsku do 25,5% w Gliwicach (Załącznik Nr 4 i 5 ).

3.3.2. Uzdatnianie wód

Poziom zanieczyszczenia ujmowanych wód oraz wymagania stawiane jakości wody, podawanej do sieci wodociągowej, zgodnie z obowiązującymi przepisami, tj. rozporządzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 31 maja 1977 r. oraz Ministra Zdrowia z dnia 4 września 2000 r. w sprawie warunków jakim powinna odpowiadać woda do picia i na potrzeby gospodarcze, wody w kąpieliskach, oraz zasad sprawowania kontroli jakości wody przez organy Inspekcji Sanitarnej powodowały, że dla spełnienia wymagań w poszczególnych miastach stosowano odpowiednie technologie uzdatniania ujmowanych wód. Były one zależne przede wszystkim od rodzaju zanieczyszczeń tych wód i możliwości finansowych przedsiębiorstw wodociągowych.

W wyniku kontroli ustalono, że spośród 14 przedsiębiorstw wodociągowych tylko Wodociągi Kieleckie Sp. z o.o., które pobierały wodę wyłącznie z ujęć wód podziemnych, nie stosowały uzdatniania. Jedynie na wyjściu do sieci, ze zbiornika zbiorczego, poddawano wodę dezynfekcji – chlorowaniu. Pozostałe przedsiębiorstwa wodociągowe, które także zaopatrywały się w wodę wyłącznie z ujęć wód podziemnych , zależnie od jakości tych wód stosowały: napowietrzanie, dezynfekcję dwutlenkiem chloru i chlorem, odmanganianie - np. w Radomiu, napowietrzanie, filtrację i dezynfekcję – np. Gdyni i w Gliwicach, przy czym w Gdyni na 12 ujęć tylko z 7 ujęć woda była uzdatniana, a w Gliwicach woda z 5 studni była tłoczona bezpośrednio do sieci, z 4 poprzez lokalne stacje odżelaziania, także bezpośrednio do sieci, z pozostałych studni wodę kierowano do stacji uzdatniania.

W uzdatnianiu wód powierzchniowych przeważnie stosowano procesy klasyczne: koagulację, sedymentację, filtrację, napowietrzanie i dezynfekcję - chlorowanie. Pięć przedsiębiorstw zaopatrujących w wodę: Białystok, Gdańsk, Kraków, Szczecin i Warszawę w procesie uzdatniania wody stosowało również ozon. W dwu miastach – w Gdańsku i w Warszawie do procesu uzdatniania włączono także odmanganianie.

Z ustaleń kontroli wynika, że stosowane procesy uzdatniania, często zróżnicowane, w większości miast były niewystarczające. W efekcie jakość wody podawanej do sieci nie zawsze odpowiadała wymaganym warunkom.

3.3.3. Długość, rozwój i stan sieci wodociągowych

Sieci wodociągowe, zarządzane przez 14 objętych kontrolą przedsiębiorstw, o długości w 2000 r. od 403,2 km w Zabrzu, 416,2 km w Toruniu do 1.743,1 km w Krakowie i 2.310,9 km w Warszawie, tworzyły w większości miast, charakterystyczne dla dużych aglomeracji, układy pierścieniowe z odgałęzieniami zasilającymi obszary przyległe. Wodę dostarczano poprzez sieci wodociągowe podzielone na niezależnie zasilane strefy.

Z ustaleń kontroli wynika, że z wyjątkiem Zabrza, w pozostałych miastach rozbudowywano sieci wodociągowe. W 2000 r. w 14 miastach, gdzie funkcjonowały kontrolowane przedsiębiorstwa, łączna długość sieci wodociągowych wynosiła 13.473,9 km i była większa o 244,2 km, tj. o 1,8% niż w 1999 r. - Załącznik Nr 12 i Nr 13. Największy przyrost długości sieci wodociągowej w 2000 r. w porównaniu do długości w 1999 r. stwierdzono: w Warszawie – o 68,1 km (całkowita długość sieci w 1999 r. – 2.242,8 km), w Krakowie – o 42,7 km (w 1999 r. – 1.700,4 km), w Białymstoku – o 31,9 km (w 1999 r. - 903,9 km), w Kielcach – o 22,7 km (w 1999 r. - 541,9 km), we Wrocławiu – o 19,3 km (w 1999 r. – 1.382.3 km). Najmniejszy przyrost wystąpił: w Radomiu – o 0,8 km (w 1999 r. – 622,4 km), w Szczecinie – o 3,0 km (w 1999 r. – 746,9 km), w Gdyni – o 3,2 km (w 1999 r. – 437,2 km) – Załącznik Nr 3.

Jedynie w Zabrzańskim Przedsiębiorstwie Wodociągów i Kanalizacji odnotowano zmniejszenie długości sieci wodociągowej o 10,5 km. Wynikało to z błędnego sposobu ewidencji środków trwałych w przedsiębiorstwie, co wykazała inwentaryzacja przeprowadzona w 2000 r. przez Przedsiębiorstwo. ZPWiK w lutym 2001 r. przystąpiło do weryfikacji i aktualizacji bazy danych dotyczących długości sieci wodociągowej. Do dnia zakończenia kontroli prac tych nie zakończono.

Sieć wodociągowa w analizowanych miastach wykonana była głównie z rur żeliwnych: w 1999 r. łączna ich długość wynosiła 6.997,7 km, tj. 52,9% całkowitej długości sieci we wszystkich 14 badanych miastach, a w 2000 r. – 7.089,2 km, tj. 52,7%. W mniejszym zakresie sieć wykonana była z rur stalowych: w 1999 r. – łączna ich długość wynosiła 2.699,0 km, co stanowiło 20,4% całkowitej długości, w 2000 r. – 2.796,2 km, tj. 20,8% łącznej długości sieci oraz z rur azbestowo-cementowych, których łączna długość w 1999 r. wynosiła 783,7 km, a w 2000 r. – 767,5 km, co stanowiło odpowiednio 5,9% i 5,7%. Rurociąg z ołowiu stwierdzono jedynie w Gdańsku, na długości 12,3 km, co stanowiło 1,24% całkowitej długości sieci wodociągowej w tym mieście w 1999 r., a 1,22% w 2000 r. W analizowanych miastach, z wyjątkiem Zabrza i Gliwic, na odcinkach od 0,2% długości w Radomiu do 22,8% w Bydgoszczy sieć wodociągowa wykonana była z rur azbestowo-cementowych. Nowych rurociągów w badanych miastach z tego materiału nie wykonywano, a w kilku miastach dokonano ich wymiany: w Białymstoku na odcinku 3,4 km (tj. 0,5% długości sieci wodociągowej), w Bydgoszczy na długości 3,3 km (0,9%), w Toruniu na 3,5 km (0,9%) oraz w Warszawie na długości 5,8 km (0,6%).

Stwierdzono, że w kontrolowanych przedsiębiorstwach, przy rozbudowie sieci wodociągowych odchodzono stopniowo od ww. tradycyjnych technologii na rzecz tworzyw sztucznych, tj. rur PCW i PE. Ich udział w ogólnej długości sieci w 1999 r. wynosił odpowiednio 11,1% (1.465,2 km) i 7,9% (1.040,5 km), a w 2000 r.: 11,2% (1.508,0km) i 8,7 (1.169,5 km) – Załączniki Nr 12 i Nr13.

Najstarsze przewody sieci wodociągowej miast Górnego Śląska pochodzą z końca XIX wieku i stanowią blisko 50% jej długości. W kontrolowanych miastach większość sieci wodociągowych osiągnęła wiek 50 do 100 lat.

Kontrola wykazała, że w badanym okresie na terenie 12 miast zmniejszyła się ilość awarii wodociągowych, natomiast w dwu miastach (we Wrocławiu i w Toruniu) nastąpił wzrost awaryjności sieci wodociągowej – Załącznik Nr 14. Ogółem w 14 przedsiębiorstwach wodociągowych odnotowano 33.664 awarie sieci, z czego 16.987 w 1999 r. W 2000 r. było o 310 awarii mniej, tj. o 1,8%.

Największy spadek ilości awarii w 2000 r. w stosunku do 1999 r. odnotowano w Gliwicach – o 353 awarie, w Gdańsku i w Gdyni - o 113 awarii. Stwierdzono wzrost ilości awarii w Toruniu, gdzie w 1999 r. odnotowano wprawdzie 69 awarii, ale w 2000 r. było ich o 18 więcej, tj. o 26,1%. We Wrocławiu z kolei przy dużej ilości awarii w 1999 r. – 4.862, w 2000 r. nastąpił ich wzrost o 597, tj. o 12,3%. W Poznaniu ilość awarii praktycznie nie uległa zmianie – 223 w 1999 r. i 224 w 2000 r.

W wyniku kontroli ustalono, że w 9 miastach spośród 14 analizowanych, wzrosły straty wody w sieci wyrażone ilorazem wody wtłoczonej, zmniejszonej o ilość wody sprzedanej oraz zużytej na płukanie sieci i potrzeby własne obiektów przez wodę wtłoczoną. Największy wzrost w 2000 r. w porównaniu do 1999 r. stwierdzono w Kielcach – 1,23 p.% oraz w Bydgoszczy – 1,17 p.%, w Białymstoku – 1,16 p.%, w Gdańsku – 1,12 p.%. Największe zmniejszenia strat w 2000 r. w stosunku do 1999 r. stwierdzono w Gliwicach – 0,78 p.%, w Szczecinie – 0,86 p.% oraz w Warszawie – 0,87 p.% - Załącznik Nr 14.

4. Działania podejmowane w celu oszczędności wody
    

   
    
    

   Z ustaleń kontroli wynika, że przedsiębiorstwa wodociągowe nie podejmowały specjalnych działań w zakresie oszczędzania wody, głównie z powodu zmniejszającego się zapotrzebowania. Na poziom zużycia wody m.in. miało wpływ opomiarowanie dostarczanej wody, poprzez instalowanie wodomierzy, co powodowało, że użytkownicy ze względów ekonomicznych oszczędniej z niej korzystali.

   Spośród 20 urzędów miast, w 8: w Kielcach, w Poznaniu, Gliwicach, Zabrzu, Lublinie, Szczecinie, Bydgoszczy i w Toruniu brak było programów oszczędnego gospodarowania wodą, natomiast na terenie 10: we Wrocławiu, w Poznaniu, Radomiu, Gliwicach, Bytomiu, Lublinie, Gdańsku, Bydgoszczy, Gdyni i w Łodzi, nastąpiło zmniejszenie zapotrzebowania na wodę na skutek modernizacji w przemyśle i opomiarowania odbiorców. W dwóch miastach: w Poznaniu i we Wrocławiu wodomierze zostały zainstalowane z inicjatywy mieszkańców, w 8 pozostałych, gminy wyposażyły instalacje wodociągowe w wodomierze.

   W związku ze spadkiem zapotrzebowania na wodę większość przedsiębiorstw nie wykorzystywała swoich zdolności produkcyjnych. Np. ZWiK Sp. z o.o. w Szczecinie spośród 2 ujęć wód powierzchniowych i 6 ujęć wód podziemnych, ograniczyła eksploatację 1 ujęcia wód powierzchniowych i 4 ujęć wód podziemnych, PWiK w Gdyni Sp. z o.o. eksploatowała 101 studni głębinowych w 12 ujęciach wody i wykorzystywała 45% swoich rocznych zdolności produkcyjnych, PWiK Sp. z o.o. w Gliwicach zaopatrywała miasto w wodę z 3 ujęć składających się łącznie z 24 studni i wykorzystywała ca 86% możliwości eksploatacyjnych tych ujęć, Wodociągi Kieleckie Sp. z o.o. eksploatowały ujęcie wód podziemnych w Białogonie i w Zagnańsku oraz 8 awaryjno–wspomagających studni głębinowych, usytuowanych w granicach administracyjnych m. Kielce i w badanym okresie ujmowały 54,5% i 52,6% ilości wody dopuszczonej do poboru pozwoleniami wodnoprawnymi.

   W wyniku kontroli stwierdzono, że w 2000 r. kontrolowane przedsiębiorstwa dostarczyły odbiorcom 491.481,4 tys. m³ wody, tj. o 122.135,2 tys. m³, tj. o 19,9% mniej niż pobrano z ujęć. W 1999 r. straty te były mniejsze i wynosiły 17,4%.

   Największe straty wody w stosunku do ilości wody pobranej z ujęć w 2000 r. stwierdzono w przedsiębiorstwach działających na terenie: Gliwic (25,5%), Zabrza (24,4%), Białegostoku (22,3%) oraz Wrocławia (21,6%). Najmniejsze straty odnotowano na terenie Gdańska (5,5%).

   W 2000 r. do sieci wtłoczono 563.206,3 tys. m³ wody uzdatnionej, tj. o 50.410,3 tys. m³, tj. o 8,2% mniej niż pobrano z ujęcia. W MPWiK w Warszawie straty wody w stacjach uzdatniania wynosiły 15,6%, a po dostarczeniu do odbiorców 22,8%. W pozostałych miastach ubytki wody związane z uzdatnianiem były mniejsze niż podczas przesyłu i dystrybucji wody. W Zabrzańskim PWiK Sp. z o.o. po uzdatnieniu wynosiły 0,2%, w ZWiK Sp. z o.o. w Szczecinie i MWiK Sp. z o.o. w Bydgoszczy – 2,8%, a u odbiorców odpowiednio: 24,4%, 18,1% i 19,5%. W Wodociągach Kieleckich Sp. z o.o., gdzie ujmowane wody podziemne wymagały tylko dezynfekcji do odbiorców dostarczono o 16,1% wody mniej niż pobrano z ujęć. W pozostałych przedsiębiorstwach, które ujmowały wyłącznie wodę podziemną straty wody po uzdatnianiu wynosiły: w PWiK Sp. z o.o. w Gliwicach – 5,9%, w Wodociągach Miejskich Sp. z o.o. w Radomiu – 4,8%, w PWiK w Gdyni Sp. z o.o. – 1,1%. Natomiast w miejscu dostarczenia wody, w porównaniu z ilością pobraną z ujęć, odpowiednio: o 25,5%, 19,0%, 16,3% - Załącznik Nr 4 i Nr 5.

5. Systemy ochrony przed poborem wód nadmiernie zanieczyszczonych lub skażonych

4. Pozwolenia wodnoprawne i strefy ochronne

4. Jakość wody
    

   
    
    

   W trakcie kontroli badano wyniki pomiarów jakości wody surowej, uzdatnionej i w sieci wodociągowej wykonane przez laboratoria zakładów wodociągowych oraz stacji sanitarno-epidemiologicznych, w tym dodatkowo przeprowadzonych w I-wszej dekadzie czerwca 2001 r., na prośbę NIK, w wytypowanych punktach 20 miast. Badania przeprowadzone podczas kontroli potwierdziły wyniki badań jakości wody przeprowadzonych w kontrolowanym okresie przez laboratoria przedsiębiorstw wodociągowych i przez Inspekcję Sanitarną.

   Ustalenia kontroli wykazały, że w większości miast ujmowane wody powierzchniowe, infiltracyjne i podziemne były często o niskiej lub wręcz złej jakości. Również po uzdatnieniu nie zawsze uzyskiwano zadawalające rezultaty i w efekcie woda podawana do sieci i docierająca do odbiorców charakteryzowała się niezadawalającą jakością.

   4. Jakość wody ujmowanej, uzdatnionej i w sieci wodociągowej określona w kontrolowanym okresie przez laboratoria zakładów wodociągowych

Jakość pobranych prób wody określona została w odniesieniu do wody surowej z ujęć wód powierzchniowych i infiltracyjnych na podstawie rozporządzenia Ministra OŚZNiL z dnia 5 listopada 1991 r. w sprawie klasyfikacji wód oraz warunków jakim powinny odpowiadać ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi oraz z ujęć wód podziemnych na podstawie “Klasyfikacji jakości zwykłych wód podziemnych dla potrzeb monitoringu” – PIOŚ, 1995 r.

W latach 1999 i 2000 pozaklasowe wody powierzchniowe wystąpiły w 8 ujęciach, III klasy czystości odpowiednio w: 3 i 2 ujęciach, II klasy w 5 i 4 ujęciach, I klasy w 1 i 3 ujęciach. W ujęciach infiltracyjnych wody pozaklasowe wystąpiły w 3 ujęciach, III klasy czystości odpowiednio: w 1 i 2 ujęciach, II klasy w 1 ujęciu, a I klasy w 1999 r. w 1 ujęciu. W tym samym okresie w ujęciach wód podziemnych wody pozaklasowe wystąpiły w 1 ujęciu, III klasy czystości odpowiednio w 7 i 5 ujęciach, II klasy w 16 i 17 ujęciach, a I klasy w 3 i 4 ujęciach.

Przedsiębiorstwa wodociągowe w prowadzonych badaniach ograniczały liczbę oznaczeń do podstawowych wskaźników, co przy zróżnicowanym ich zakresie w poszczególnych latach utrudniało jednoznaczną ocenę występujących tendencji zmian jakości wody oraz możliwości dokonywania porównań z badaniami Inspekcji Sanitarnej.

O klasyfikacji wód jako pozaklasowych i III klasy czystości decydowały w szczególności następujące wskaźniki:

Analiza wyników badań przeprowadzonych w latach 1999-2000 przez zakłady wodociągowe (po jednym z każdego miesiąca) w 13 miastach, w 52 punktach, z których wprowadzano wodę uzdatnioną do sieci wodociągowej wykazała, że we wszystkich miastach występowały przypadki ponadnormatywnych wartości wskaźników w wodzie podawanej do sieci.

W badaniach wykazywano niedotrzymywanie warunków ze względu na przekroczenie dopuszczalnych wielkości wskaźników: chlor wolny, liczba bakterii w 20⁰C lub/i w 37⁰C, mangan, mętność, żelazo, amoniak, liczba bakterii Coli, zapach, chloroform, miedź, siarczany, ołów, formaldehyd, fenole, siarkowodór. Przekroczenia, według badań zakładów wodociągowych, dotyczyły w poszczególnych punktach od 1 do 4 wskaźników. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 31 maja 1977 r. oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 4 września 2000 r., które uchyliło ww. rozporządzenie, określa m.in. warunki jakim powinna odpowiadać woda do picia i na potrzeby gospodarstw domowych i potrzeby zakładów żywienia zbiorowego i zakładów produkujących środki spożywcze, środki farmaceutyczne, kosmetyczne.

Z analizy wybranych badań wody wynikało, że w niektórych przypadkach występowały w niej znaczne zanieczyszczenia lub nadmierna zawartość środka dezynfekującego, np.:

3. Jakość wody w sieci wodociągowej.

W 13 miastach przeanalizowano wyniki badań wody wykonane przez zakłady wodociągowe w 33 punktach sieci w 1999 r. i w 30 punktach w 2000 r.

Przekroczeń dopuszczalnych stężeń wskaźników jakości wody nie zanotowano u odbiorców:

Niewłaściwa jakość wody dostarczanej odbiorcom, w 80% przypadków w 1999 r. i 77% w 2000 r., spowodowana była głównie ponadnormatywną zawartością wolnego chloru (np. w Warszawie, we Wrocławiu – od 4% do 130%) lub niższą od wymaganej zawartością chloru z równoczesnym występowaniem skażeń bakteriologicznych, np.:

W badaniach wody u odbiorców nie wykazywano przekroczeń takich zanieczyszczeń jak metale ciężkie, czy związki organiczne, ponieważ zakłady wodociągowe zawęziły badania wody u odbiorców do podstawowych wskaźników.
 

1. Jakość wody ujmowanej, uzdatnionej i w sieci wodociągowej określona podczas kontroli NIK przez laboratoria stacji sanitarno-epidemiologicznych.

1. Jakość wody surowej
Jakość wody surowej w ujęciach wód powierzchniowych i infiltracyjnych określona została według przepisów rozporządzenia MOŚZNiL z dnia 5 listopada 1991 r. w sprawie klasyfikacji wód oraz warunków, jakim powinny odpowiadać ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi. W celu określenia jakości pobranych wód podziemnych zastosowana została “Klasyfikacja jakościzwykłych wód podziemnych dla potrzeb Monitoringu Środowiska” – PIOŚ, 1995 r.

Badania wykazały, że:

Zwraca uwagę również fakt, że w klasyfikacji wód powierzchniowych, w wodzie surowej zawartość miedzi przekraczająca zaledwie 0,05 mg/dm³ odpowiada wodzie pozaklasowej, a dopuszczalne stężenie miedzi w wodzie do picia – według ww. rozporządzenia Ministra Zdrowia – wynosi 1 mg/dm³.

Wojewódzkie Stacje Sanitarno-Epidemiologiczne, na prośbę NIK wykonały badania wody określone w rozporządzeniu MOŚZNiL z dnia 5 listopada 1991 r. dla wód powierzchniowych oraz w klasyfikacji dla monitoringu wód podziemnych, określonej przez PIOŚ.

Badania wód z ujęć powierzchniowych obejmowały od 18 wskaźników (Bydgoszcz, Toruń), 19 (Gdańsk), 21 (Białystok), 22 (Szczecin), 23-24 (Gliwice, Katowice, Sosnowiec), 27 (Łódź), 33-34 (Kraków), 37 (Warszawa) do 42 wskaźników (Wrocław), a dla infiltracyjnych od 18 wskaźników (Toruń), 29 (Poznań), 32 (Warszawa) do 38 (Wrocław).

Badania ujmowanych wód podziemnych obejmowały od 15 wskaźników (Gdynia, Gdańsk, Kielce, Lublin), 17 (Radom), 18 Bytom, 24 (Białystok, Szczecin) 22-23 (Częstochowa), 26-27 (Zabrze, Bytom, Gliwice, Szczecin) do 31 wskaźników (Poznań).

2. Jakość wody po uzdatnieniu
W 20 miastach pobrano 57 prób do badań wody uzdatnionej (na wejściu do sieci); od 1 w Bytomiu, Krakowie i Lublinie do 7 w Łodzi, w tym dodatkowo 2 badania - w Szczecinie oraz po jednym badaniu w Sosnowcu i w Gdańsku powtórzone po kilku dniach od wykazania przekroczeń wartości wskaźników zanieczyszczeń.

Niespełnienie wymagań określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 4 września 2000 r. w sprawie warunków, jakim powinna odpowiadać woda do picia i na potrzeby gospodarcze, woda w kąpieliskach, oraz zasad sprawowania kontroli jakości wody przez organy Inspekcji Sanitarnej, stwierdzono w 13 miastach, w których spośród 43 prób wody poddanych analizom, przekroczenia dopuszczalnych wartości wskaźników zanieczyszczeń wykazano w 32 próbach, tj. 74,4% ilości badań wody po uzdatnieniu wykonanych w tych miastach, a 56,1% ogólnej ilości badań wody uzdatnionej. Niedotrzymywanie dopuszczalnych wartości wskaźnikówjakości wody uzdatnionej, stwierdzono w miastach: Łodzi, gdzie przekroczenia zawartości wolnego chloru wystąpiły w 6 przypadkach na 7 badań, Sosnowcu, gdzie wyższa od dopuszczalnej zawartość chloru wolnego wystąpiła we wszystkich 5 badaniach, we Wrocławiu i w Katowicach, gdzie przekroczenia norm zawartości wolnego chloru wystąpiły w każdym z 2 badań oraz w Radomiu, gdzie przekroczenia norm ogólnej liczby bakterii lub/i manganu wystąpiły we wszystkich 3 badaniach.

Na 43 badania wody uzdatnionej w 30 próbach, tj. 69,8%, w 13 miastach, stwierdzono przekroczenia dopuszczalnej wartości tylko jednego wskaźnika: wolnego chloru – w 24 stacjach uzdatniania od 17% do 433% wielkości normatywnej (0,3 mg/dm³), manganu – w 4 stacjach od 20% do 240% wielkości normatywnej (0,05 mg/dm³), liczby bakterii w 22^o C po 72 godzinach – w 1 stacji o 25% wielkości normatywnej (100), liczby bakterii w 37^o C po 24 godzinach – w 1 o 25% wielkości normatywnej (20). W 2 pozostałych stacjach przekroczenia wartości normatywnych dotyczyły 2 wskaźników: liczby bakterii w 22^o C po 72 godzinach o 230% i zawartości manganu – o 220% w wodzie uzdatnionej z ujęcia podziemnego “25 czerwca” w Radomiu oraz zawartości wolnego chloru o 133% i ołowiu o 170% (norma sanitarna 0,01 mg/dm³) w wodzie ze Stacji Uzdatniania Wody (SUW) Maczki dla Sosnowca.

Ponowne badanie wody uzdatnionej z SUW Maczki wykazało stężenie wolnego chloru na poziomie wyższym od dopuszczalnego o 33%, natomiast stężenie ołowiu spełniało wymagania określone dla wody do picia. Z kolei ponowne badania wody uzdatnionej w SUW “Miedwie” w Szczecinie wykazało ponadnormatywną zawartość wolnego chloru o 83,3%.

Najczęściej, aż w 73,5%, niedotrzymanie warunków jakim powinna odpowiadać woda uzdatniona spowodowane było ponadnormatywną zawartością chloru wolnego wprowadzonego w procesie uzdatniania-dezynfekcji. Stężenie to występowało w zakresie: 0,3 mg/dm³ do 0,6 mg/dm³ w 20 przypadkach, 0,6 mg/dm³ do 0,9 mg/dm³ (w 4 przypadkach) i największe stwierdzone w Przepompowni II^o we Wrocławiu - 1,6 mg/dm³. Należy podkreślić, że przekroczenia zawartości wolnego chloru występujące w przedziale 0,3 – 0,5 mg/dm³ odpowiadały wcześniej obowiązującym - do dnia 18 października 2000 r., wymaganiom określonym dla jakości wód do picia.

W stacjach uzdatniania wody pozostałych 7 miast, tj. w: Warszawie, Bytomiu, Częstochowie, Kielcach, Lublinie, Poznaniu, Zabrzu, w których wojewódzcy inspektorzy sanitarni zbadali wodę po uzdatnieniu (w 1 do 3 stacji), nie stwierdzono przypadków przekroczenia norm jakościowych.

3. Woda z sieci wodociągowej

W 20 miastach wykonano badania 105 prób wody pobranej w różnych punktach sieci wodociągowej oraz 6 powtórnych analiz w punktach, w których stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych wskaźników zanieczyszczeń (Szczecin – 4, Gdańsk – 1, Sosnowiec – 1). W poszczególnych miastach, wraz z powtórnymi badaniami, przeprowadzono od 3 badań: w Białymstoku, Bydgoszczy, Lublinie, Katowicach, Krakowie, Łodzi, Poznaniu, Toruniu, Wrocławiu do 9: w Warszawie i w Gdyni oraz 13: w Szczecinie i w Gdańsku. Poboru prób wody dokonywano z hydrantów w centralnych punktach sieci wodociągowej, z zaworów głównych w budynkach i zaworów czerpalnych u odbiorców.

W sieci wodociągowej 8 miast: Białegostoku, Bydgoszczy, Gliwic, Katowic, Kielc, Lublina, Łodzi i Torunia nie stwierdzono niedotrzymania warunków jakim powinna odpowiadać woda do picia. W miastach tych wykonano analizy 27 prób wody, w tym: 12 pobranych z sieci wodociągowej, za której stan i jakość wody odpowiedzialne są przedsiębiorstwa wodociągowe: 9 pobranych (w Kielcach 2 analizy) z hydrantów zlokalizowanych na centralnych odcinkach sieci wodociągowych, 3 z zaworów na końcówkach sieci oraz analizy15 prób wody pobranych z zaworów czerpalnych w budynkach, w których za stan instalacji i sieci oraz jakość wody odpowiedzialni są zarządcy budynków: 6 prób na parterze, 9 - na najwyższych kondygnacjach.

W pozostałych 12 miastach woda w sieci wodociągowej nie spełniała wymagań określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 4 września 2000 r. w sprawie warunków jakim powinna odpowiadać woda do picia i na potrzeby gospodarcze, woda w kąpieliskach, oraz zasad sprawowania kontroli jakości wody przez organy Inspekcji Sanitarnej. W miastach tych wykonano analizy 78 prób, w tym: 39 pobranych z sieci wodociągowych zarządzanych przez przedsiębiorstwa wodociągowe: 21 prób z hydrantów zlokalizowanych na centralnych odcinkach sieci wodociągowych i 18 z zaworów głównych w budynkach mieszkalnych (na końcówkach sieci wodociągowych) oraz analizy 39 prób wody pobranych z zaworów czerpalnych w budynkach, tj. z instalacji wodociągowych zarządzanych przez administratorów budynków: 14 prób na najniższych kondygnacjach (parter) oraz 25 na najwyższych piętrach. Przekroczenia dopuszczalnych wartości wskaźników, stwierdzono w 21 badaniach, tj. 28,2% ilości badań wykonanych w tych miastach, a w 21,0% ogółem wykonanych analiz, w tym: w 13 przypadkach w zakresie 1 wskaźnika, w 3 przypadkach w zakresie 2 wskaźników, w 4 przypadkach w zakresie 3 wskaźników, a w 1 przypadku przekroczone były wartości 4 wskaźników.

Najwięcej przekroczeń dopuszczalnych wartości wskaźników jakości wody w sieci wodociągowej, stwierdzono w 5 miastach:

Mniej przekroczeń wartości dopuszczalnych wskaźników stwierdzono w 7 pozostałych miastach: w Warszawie i w Gdyni w 9 próbach po 1 przekroczeniu, w Bytomiu, Częstochowie i w Zabrzu w 1 próbie na 6 wykonanych w każdym z tych miast przekroczenia wartości dopuszczalnych jednego wskaźnika, we Wrocławiu na 3 próby 1 przekroczenie, a w Poznaniu na 3 w 1 próbie 2 przekroczenia.

Niedotrzymanie warunków jakim powinna odpowiadać woda do picia stwierdzono w 21 próbach wody pobranych z sieci wodociągowych. Przekroczenia dopuszczalnych wartości stężeń wystąpiły w zakresie: zawartości żelaza – w 9 przypadkach - od 15% do 950%, manganu – w 8 przypadkach – od 40% do 740%, mętności – w 6 – od 100% do 1400%, wolnego chloru – w 2 – od 3% do 17%, barwy – w jednym przypadku – o 33%, ołowiu – w 3 – od 60 do 100%, ogólnej liczby bakterii w temp. 22^oC – w 4 przypadkach – od 9% do 900%, liczby bakterii w temp. 37⁰C po 24 godzinach – w 2 przypadkach – od 65% do 80%.

W wodzie pobranej z hydrantów zlokalizowanych na centralnych odcinkach sieci wodociągowych oraz z zaworów głównych w budynkach, tj. na końcówkach sieci wodociągowej, przekroczenia wartości wskaźników zanieczyszczeń wody występowały w 13 próbach na 39 pobranych, tj. 33%:

U użytkowników wody na 39 pobranych prób w 9, tj. 23% wystąpiły przekroczenia warunków jakim powinna odpowiadać woda do picia, w tym: na najniższej kondygnacji, na 14 prób w 3, tj. 21%, na wyższych i ostatnich kondygnacjach na 25 pobranych prób w 6, tj. 24%. Za stan techniczny i utrzymanie instalacji wodociągowych w budynkach oraz dostarczenie wymaganej jakości wody do odbiorców, odpowiedzialni są zarządcy budynków. Badania analityczne wody pobranej z zaworów czerpalnych instalacji wewnętrznych budynków wykazały, że:

Niniejsza kontrola obejmowała okres pierwszych dwóch lat od wprowadzenia zmian przepisów o Inspekcji Sanitarnej i dwa miesiące od wprowadzenia nowych przepisów w sprawie warunków, jakim powinna odpowiadać woda do picia i na potrzeby gospodarcze.

Przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 31 maja 1977 r. w sprawie warunków, jakim powinna odpowiadać woda do picia i na potrzeby gospodarcze - zarówno w przypadku wodociągów jak i studni publicznych - nie określały częstotliwości pobierania próbek wody i zakresu badań. Elementy te zostały określone w części dotyczącej ujęć lokalnych i studni “Wytycznych dla stacji sanitarno-epidemiologicznych dotyczących kontroli sanitarnej zaopatrzenia ludności w wodę do picia i na potrzeby gospodarcze”, wydanych w 1977 r. przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Państwowy Zakład Higieny i obowiązywały do dnia 18 października 2000 r. Według ww. wytycznych obowiązek przeprowadzania podstawowych badań fizyczno-chemicznych i mikrobiologicznych określono na 1 do 4 razy w roku, dla wodociągów lokalnych i studni. Ilość badań można było zwiększyć w przypadku niekorzystnej sytuacji, np. zagrożeń epidemiologicznych. Obowiązujące od dnia 19 października 2000 r. rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 4 września 2000 r. w sprawie warunków, jakim powinna odpowiadać woda do picia i na potrzeby gospodarcze, woda w kąpieliskach, oraz zasad sprawowania kontroli jakości wody przez organy Inspekcji Sanitarnej, uwzględnia zagadnienia częstotliwości i zakresu badań wody w wodociągach oraz w studniach, w zależności od rodzaju jakości i ilości dostarczanej wody do picia, występujących zanieczyszczeń w środowisku oraz od urządzenia do zaopatrywania w wodę i upoważnia właściwego inspektora sanitarnego do ustalenia częstotliwości, miejsca poboru próbek i zakresu ich badań.

Stwierdzono, że w miastach objętych działaniem poszczególnych kontrolowanych WSSE, badania jakości wody wodociągowej przeprowadzały różne organy Inspekcji Sanitarnej. Np. w Lublinie badania te prowadziła wyłącznie Powiatowa SSE, w Szczecinie Wojewódzka SSE. W pozostałych miastach badania jakości wody (tzn. pobór prób i analizy laboratoryjne) WSSE wykonywały “wspólnie” z powiatowymi stacjami z uwagi na brak możliwości transportowych i laboratoryjnych powiatowych stacji sanitarnych.
1. W wyniku kontroli ustalono, że próby wody na ujęciach i w stacjach uzdatniania pobierano ze stałych punktów, wyznaczonych przez inspektorów sanitarnych. Na sieci wodociągowej stałych punktów poboru prób wody do analiz nie wyznaczono tylko w Kielcach i w Szczecinie. Z kolei w Katowicach i w Szczecinie nie przestrzegano założonych terminów i ilości badań.

I tak:

Stwierdzono także niegospodarność w wykorzystywaniu sprzętu, posiadanego przez stacje sanitarne.

Spośród 9 skontrolowanych WSSE, tylko wyniki kontroli jakości wody prowadzonych przez WSSE w Lublinie, nie wykazywały przekroczeń wartości normatywnych wskaźników. W pozostałych miastach, badana przez Inspekcję Sanitarną woda kierowana do sieci, nie zawsze odpowiadała wymaganiom wody pitnej i na cele gospodarcze:

Powiatowy Inspektor Sanitarny dla miasta Gdańska po stwierdzeniu przekroczeń dopuszczalnych wartości wskaźników jakości wody w wodociągach wydał firmie Saur Neptun S.A. decyzje:

Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bytomiu po stwierdzeniu przekroczeń wydał następujące decyzje:

4. Kontrole studni publicznych

W wyniku kontroli stwierdzono brak dostatecznego nadzoru Inspekcji Sanitarnej nad studniami publicznymi i niedostosowanie do obowiązujących przepisów ilości i zakresu badań wody z tych studni. Woda z zaworów czerpalnych ze studni publicznych, w miastach objętych kontrolą, według badań przeprowadzonych przez Inspekcję Sanitarną, charakteryzowała się ogólnie niezadawalającą jakością, tj. nie spełniała warunków określonych przepisami, co szczególnie dotyczyło studni o charakterze awaryjnym. Pomimo tego, służby sanitarne wykonywały badania tylko w części obiektów i z częstotliwością 1-2 razy w roku, z wyjątkiem Warszawy, gdzie próby wody do analiz pobierano raz w miesiącu. Również administratorzy studni publicznych nie prowadzili badań jakości wody z tych studni z wymaganą częstotliwością:

9. Opłaty za wodę pobieraną z urządzeń zbiorowego zaopatrzenia w wodę

Z ustaleń kontroli wynika, że w badanym okresie w 13 spośród 20 urzędów miast, rady miast podejmowały uchwały o wysokości opłat za wodę wodociągową, natomiast w przypadku Katowic i Sosnowca wysokość opłat za wodę ustalał corocznie w drodze zarządzenia Wojewoda Śląski na podstawie wniosków składanych przez Państwowe Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Katowicach i w Sosnowcu, opiniowanych przez Zarządy tych miast. Na terenie m. Gdyni obowiązywały stawki opłat za wodę uchwalane przez Zgromadzenie Komunalne Związku Gmin, a w Częstochowie przez Walne Zgromadzenie Związku Komunalnego Gmin ds. Wodociągowo-Kanalizacyjnych. Na terenie m. Kielce obowiązywały stawki opłat uchwalane przez Zgromadzenie Związku Komunalnego Wodociągów i Kanalizacji. Uchwały podejmowane były na podstawie propozycji złożonych przez Zarząd Spółki ,,Wodociągi Kieleckie”, zaopiniowanych przez Zarząd Związku Komunalnego Wodociągów i Kanalizacji. W Warszawie i w Poznaniu uchwały o wysokości opłat za 1 m³ wody podejmowały odpowiednio: Zarząd Miasta Stołecznego Warszawy i Zarząd Miasta Poznania, zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o gospodarce komunalnej.

W wyniku kontroli stwierdzono, że wysokości opłat za dostarczenie wody ustalane były na podstawie wniosków przedsiębiorstw wodociągowych, w oparciu o analizę przedkładanych sprawozdań finansowych. W połowie badanych miast ustalane ostatecznie ceny za 1 m³ wody były niższe od proponowanych przez przedsiębiorstwa. I tak:

Badania kontrolne wykazały, że w 10 spośród 20 miast: w Poznaniu, Bydgoszczy, Toruniu, Katowicach, Sosnowcu, Zabrzu, Gliwicach, w Bytomiu, w Szczecinie i w Warszawie obowiązywały stawki opłat za wodę jednakowe dla wszystkich odbiorców. W 9 miastach: w Krakowie, Wrocławiu, Białymstoku, Łodzi, Radomiu, w Gdyni, Gdańsku, Kielcach i w Częstochowie w oparciu o kalkulację kosztów ustalono stawki opłat różne w zależności od odbiorców. Jedynie Rada Miejska w Lublinie utrzymywała zróżnicowane stawki dla gospodarstw domowych i pozostałych odbiorców bez udokumentowania różnicy utrzymania i eksploatacji urządzeń zaopatrzenia w wodę, co było niezgodne z przepisem § 3 ust. 2b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.12.1996 r. w sprawie urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych oraz zasad ustalania opłat za wodę i wprowadzanie ścieków (Dz.U. z 1996 r., Nr 151, poz. 716).

Z kolei we wniosku skierowanym do Rady Miasta, MPWiK we Wrocławiu uzasadniając utrzymanie zróżnicowanych stawek opłat za wodę, jako przyczynę podało chęć zmniejszenia obciążeń gospodarstw domowych kosztami utrzymania i eksploatacji urządzeń zaopatrzenia w wodę. W kalkulacji uwzględniono więc realne koszty przedsiębiorstwa, w stosunku do ilości pobieranej wody przez poszczególne grupy odbiorców, obciążając je zyskiem z działalności. Dla gospodarstw domowych przyjęto zysk “-” 19,3% natomiast dla pozostałych odbiorców “+” 32,1%. W wyniku takich działań cenę ustalono na poziomie 1,76 zł/m³dla gospodarstw domowych i 2,62 zł/m³ dla pozostałych odbiorców przenosząc na nich ciężar obciążeń finansowych.

2. Stwierdzono, że we wszystkich 20 miastach w 2000 r., w porównaniu z 1999 r. nastąpił wzrost cen za 1 m³ wody od 1,8% do 39,2% – Załącznik Nr 8, w tym:

Dla gospodarstw domowych średnia cena jednostkowa w miastach, w których obowiązywały jednakowe stawki opłat, w 2000 r. wynosiła 2,09 zł/m³ i była wyższa od średniej ceny jednostkowej obowiązującej w 1999 r. o 19,4%. W miastach, w których obowiązywały ceny zróżnicowane, średnia cena w 2000 r. wynosiła 1,51 zł/m³ i była wyższa o 13,6% niż w 1999 r. Średnia cena jednostkowa dla gospodarstw domowych z wszystkich analizowanych 20 miast, w 2000 r. wynosiła 1,80 zł/m³ i była wyższa o 17,6% w porównaniu z 1999 r. – Załącznik Nr 8.

3. Na kształtowanie się poziomu cen wody w poszczególnych rejonach kraju i w poszczególnych miastach miało wpływ wiele czynników. Przede wszystkim zmniejszające się zużycie wody przez korzystających z sieci wodociągowych, co przy utrzymaniu cen, uwzględniających wyłącznie średnioroczną inflację, powodowało zmniejszanie przychodów przedsiębiorstw wodociągowych ze sprzedaży wody. Duży wpływ miały też koszty utrzymania urządzeń, obiektów i sieci wodociągowych, m.in. związane z koniecznością ponoszenia podatków.

Np. w :

Zużycie wody na mieszkańca w 2000 r. wynosiło średnio 4,2 m³ miesięcznie, a opłata za wodę przy ustalonych cenach wynosiła od 4,75 zł do 12,94 zł na osobę, odpowiednio dla rodziny 4 osobowej od 19,00 zł do 51,76 zł i dodatkowo taka sama opłata za odprowadzane ścieki, tj. łącznie od 38,00 zł do 103,52 zł. W tej sytuacji nastąpił wzrost opomiarowania wody zużywanej w gospodarstwach domowych i oszczędności w poborze wody.

Zużycie wody w 2000 r. było mniejsze o 4,7% w porównaniu z 1999 r. Od kilku lat ma wyraźną tendencję malejącą, a istniejące urządzenia nie są w pełni wykorzystane.

Z ustaleń kontroli wynika, że wysokość uchwalonych stawek opłat za wodę dla 20 miast była poprzedzona analizami kosztów przeprowadzonymi przez podmioty eksploatujące wodociągi. Stwierdzono, że analiza kosztów przedsiębiorstwa przeprowadzona dla potrzeb kalkulacji ceny 1 m³ przez MWiK w Bydgoszczy nie uwzględniała podatku VAT, ale Rada Miasta uchwaliła “cenę netto plus 7%” podatku od towarów i usług.

Z kolei w Gliwicach - zarządzeniem Wojewody Śląskiego, pomimo uwzględnienia podatku VAT w kalkulacji cenowej przedstawionej przez przedsiębiorstwo wodociągowe, przyjęto cenę netto – Załącznik Nr 9.

Przedsiębiorstwa wodociągowe objęte kontrolą łącznie w 1999 i 2000r. uzyskały ze sprzedaży wody dochody w wysokości 1.460.146,77 tys. zł - Załącznik nr 10. Wpływy z tego tytułu w 2000 r. wynosiły 747.455,74 tys. zł i były o 4,65% wyższe niż w 1999 r. (712.691,03 tys. zł).

Wzrost przychodów ze sprzedaży wody w 2000 r. w porównaniu z 1999 r. odnotowano w 11 przedsiębiorstwach. W pozostałych trzech, przychody zmniejszyły się: w SNG Gdańsk z kwoty 33.058,41 tys. zł o 1.598,04 tys. zł, tj. o 4,8%, w Wodociągach Białostockich z kwoty 23.862,80 tys. zł o 622,60 tys. zł, tj. o 2,6% natomiast w Toruńskich Wodociągach z kwoty 21.353,60 tys. zł o 1.230,40 tys. zł, tj. o 5,7%, przy jednoczesnym spadku zużycia wody odpowiednio o: 7,2%, 5,1%, 4,2% i wzroście cen za 1 m³ dostarczonej wody o: 16,7% dla odbiorców komunalnych i 18,5% dla pozostałych w Gdańsku; 10,8% dla odbiorców komunalnych i 11,5% dla pozostałych w Białymstoku oraz 1,8% w Toruniu.

Największe wpływy ze sprzedaży wody w 2000 r., podobnie jak w 1999 r., uzyskały: MPWiK w Warszawie - 218.499,60 tys. zł, wyższe niż 1999 r. o 6,5%; MPWiK w Krakowie - 98.533,00 tys. zł, wyższe o 1,5% oraz MPWiK we Wrocławiu - 84.642,75 tys. zł zł, wyższe niż w 1999 r. o 3,2%, przy jednoczesnym spadku zużycia odpowiednio o: 4,6%, 3,7%, 2,9% i wzroście cen jednostkowych za 1 m³ dostarczanej wody o: 19,3% w Warszawie; 12,1% dla odbiorców komunalnych i 6,7% dla pozostałych w Krakowie; 16,6% dla odbiorców komunalnych i 15,0% dla pozostałych we Wrocławiu.

Najniższe wpływy z tego tytułu w 2000 r., podobnie jak w 1999 r., uzyskały: Wodociągi Miejskie w Radomiu - 15.377,00 tys. zł, w których stwierdzono równocześnie największy poziom wzrostu wpływów w porównaniu z 1999 r. – o 12,6%, Wodociągi Kieleckie - 19.459,71 tys. zł, w których wpływy były wyższe niż w 1999 r. o 6,8%, przy spadku zużycia wody w tym okresie odpowiednio o: 3,4% i 6,9% oraz wzroście cen o: 21,9% dla odbiorców komunalnych i 22,7% dla pozostałych, w Radomiu o 22,0% dla odbiorców komunalnych i 23,9% dla pozostałych odbiorców.

11. Działania inwestycyjne, modernizacyjne i pozainwestycyjne; ich wpływ na stan zaopatrzenia mieszkańców w wodę i jakość wody w sieci wodociągowej

W 1999 r. ogółem na działalność inwestycyjną wydatkowano 121.696,84 tys. zł, w tym ze środków własnych przedsiębiorstw wodociągowych 93.306,75 tys. zł, tj. 76,7%. W 2000 r. wydatkowano 160.596,01 tys. zł, tj. o 32,0% więcej niż w 1999 r., przy czym ze środków własnych, przedsiębiorstwa zaangażowały 139.676,41 tys. zł, co stanowi 87,0% całkowitych wydatków. Jest to kwota wyższa o 49,7% niż w 1999 r.

W wydatkach tych w 1999 r. brało udział pięć zarządów gmin: w Gdańsku, Gdyni, Kielcach, Toruniu i w Szczecinie. Zaangażowały one 21.841,15 tys. zł, co stanowiło 23,4% wydatków, poniesionych wyłącznie ze środków przedsiębiorstw, a 17,9% wydatków ogółem poniesionych w 1999 r. Pomoc finansową z innych źródeł uzyskano w dwu gminach: w Białymstoku i we Wrocławiu, w kwocie 6.548,94 tys. zł, co stanowiło 5,4% wydatków ogółem w 1999 r. W 2000 r. zarządy czterech gmin: w Gdańsku, Gdyni, Kielcach, Toruniu zaangażowały własne środki w kwocie 7.386,61 tys. zł, co stanowiło 5,3% wydatków ze środków własnych przedsiębiorstw, a 4,6% wydatków ogółem poniesionych w 2000 r. Z innych źródeł pomoc finansową w wysokości 13.532,99 zł, tj. 8,4% uzyskało przedsiębiorstwo wodociągowe we Wrocławiu.

W wyniku kontroli stwierdzono, że przedsiębiorstwa wodociągowe w Gdańsku i w Toruniu w 1999 r. nie ponosiły kosztów na działania inwestycyjne. Prowadzone inwestycje realizowano wyłącznie ze środków gmin, w kwotach odpowiednio: 6.358,84 tys. zł i 1.309,61 tys. zł. W 2000 r. tylko przedsiębiorstwo wodociągowe w Gdańsku, podobnie jak w roku poprzednim, prowadziło inwestycje wyłącznie ze środków urzędu miasta - w kwocie4.615,50 tys. zł. W Toruniu udział środków urzędu miasta w kwocie 2.212,74 tys. zł stanowił 72,4% wydatków poniesionych przez Toruńskie Wodociągi Sp. z o.o. – Załącznik Nr 11.

W wyniku przeprowadzonych prac uzyskano m.in. następujące efekty :

- Wodociągi Kieleckie Sp. z o.o. doprowadziły do:

Spośród 14 kontrolowanych zakładów na rozbudowę sieci w 9 przeznaczono środki własne, w 5 zaangażowano środki z innych źródeł. Trzy przedsiębiorstwa: MWiK w Bydgoszczy, MPWiK w Krakowie oraz Poznańskie Wodociągi i Kanalizacje zarówno w 1999 r. i w 2000 r. nie prowadziły inwestycji związanych z rozbudową sieci wodociągowej. W 2000 r. nie prowadziło również takich prac Zabrzańskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji – Załącznik Nr 11.

2. Z ustaleń kontroli wynika, że wydatki na działania pozainwestycyjne, wynosiły 35.513,01 tys. zł i poniesione zostały wyłącznie z własnych środków przedsiębiorstw. Zaangażowanie finansowe przedsiębiorstw w poszczególnych latach było różne. Np. w 3 przedsiębiorstwach wydatki na działania pozainwestycyjne w 2000 r. w stosunku do 1999r. zmniejszono o kilkanaście do 40%, natomiast w jednym, w Bydgoszczy były ponad14-krotnie wyższe. I tak:

“Poznańskie Wodociągi i Kanalizacje jako jednoosobowa spółka prawa handlowego, będąca komunalną jednostką organizacyjną wykonującą zadania o charakterze użyteczności publicznej, ma obowiązek stosowania ustawy wyłącznie wtedy, gdy wydatkuje środki publiczne. Pojęcie zadań o charakterze użyteczności publicznej w odniesieniu do komunalnych jednostek organizacyjnych, definiuje ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz.U. z 1997 r. Nr 9, poz. 43), która w art. 1 ust. 2 stanowi, iż do takich należą zadania, których celem jest bieżące i nieprzerwane zaspokojenie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnych.

W sytuacji, gdy spółka wydatkuje tylko środki pochodzące z własnej działalności, nie ma obowiązku stosowania ustawy, albowiem w tym przypadku nie zachodzą kumulatywne przesłanki do jej stosowania. /.../ zgodnie z art. 3 ust.1 ustawy o zamówieniach publicznych, spółka zobowiązana będzie do stosowania wyżej wymienionej ustawy, w sytuacji, gdy zamówienie finansowane będzie zarówno ze środków własnych spółki, jak i ze środków publicznych.”

Zespół Prawny Urzędu Zamówień Publicznych w piśmie skierowanym do dyrektora naczelnego Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. we Wrocławiu wyjaśnił, iż:

,, Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie na posiedzeniach 5 i 12 marca 1997 r. ustalił również powszechnie obowiązującą wykładnię art. 4 ust.1 pkt. 4 ustawy o zamówieniach publicznych. Ustalono, iż ,,przez państwowe i komunalne jednostki organizacyjne wykonujące zadania o charakterze użyteczności publicznej należy rozumieć takie jednostki państwowe i komunalne, tworzone w celu wykonywania zadań z zakresu administracji publicznej polegające na zaspakajaniu potrzeb społecznych, których działalność nie jest nastawiona na maksymalizację zysku. /.../ spółki te nie zobowiązane są do stosowania przepisów ustawy o zamówieniach publicznych w zakresie w jakim udzielają zamówień finansowanych ze ,,środków własnych” (czyli ze środków uzyskanych przez Spółkę w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej) ../.../ Środki takie nie są środkami publicznymi – nie mieszczą się w pojęciu ,,środków publicznych” określonych w art. 2 pkt 7 ustawy. Tym samym wydatkowanie tych środków nie podlega ustawie o zamówieniach publicznych. Obowiązek stosowania ustawy powstaje natomiast (stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy) w przypadku udzielania przez podmiot wymieniony w art. 4 ust.1 pkt 4 ustawy zamówień finansowanych w całości bądź współfinansowanych ze środków publicznych. Środki przekazane na rzecz Spółki przez gminę w formie dotacji jako środki publiczne również muszą być wydatkowane w trybie ustawy o zamówieniach publicznych.

Niniejsza opinia nie stanowi wykładni prawa, może mieć jedynie charakter pomocniczy...”.

4. W wyniku kontroli ustalono, że w przedsiębiorstwach wodociągowych, w przypadku inwestycji realizowanych z udziałem środków publicznych pochodzących z dotacji (gmin lub z innych źródeł), stosowano zasady przewidziane ustawą o zamówieniach publicznych i przestrzegano przepisy tej ustawy.
 
 

11. Opłaty za szczególne korzystanie z wód

Spośród 14 kontrolowanych przedsiębiorstw 13 przekazywało informacje o ilości pobranej wody do urzędów wojewódzkich, jedno - Zabrzańskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji - składało sprawozdania do Ośrodka Badań i Kształtowania Środowiska w Katowicach.

Stwierdzono, że kontrolowane przedsiębiorstwa wodociągowe przekazały na rachunki urzędów marszałkowskich w 1999 r. ogółem 22.097,77 tys. zł, a w 2000 r. 22.353,45 tys. zł, tj. o 255,68 tys. zł więcej niż w roku poprzednim (Załącznik nr 10).

W 7 spośród 14 przedsiębiorstw wpłaty przekazywane do urzędów marszałkowskich za 2000 r. były niższe od wpłat dokonanych w 1999 r. - od 8,2% (ZWiK w Szczecinie) do 0,1% (Wodociągi Białostockie). W pozostałych 7 przedsiębiorstwach wpłaty w 2000 r. były wyższe - od 0,7% (Saur Neptun Gdańsk) do 19,4% (PWiK w Gliwicach).

W okresie objętym kontrolą 3 spośród 14 przedsiębiorstw nie dotrzymały 14 dniowych terminów wpłat należności z tytułu opłat za szczególne korzystanie z wód, liczonych od dnia, w którym decyzja wojewody stała się ostateczna, czyli z naruszeniem art. 56a ustawy Prawo wodne. Wszystkie przypadki wystąpiły w 1999 r. W 2000 r. wśród kontrolowanych przedsiębiorstw nie zanotowano przekroczeń terminów wpłat.

Terminy uiszczania omawianych opłat, przekraczające 6-75 dni wystąpiły w: ZWiK w Szczecinie, Wodociągi Miejskie w Radomiu oraz MWiK w Bydgoszczy.

11. Zapewnienie zaopatrzenia w wodę w świetle prowadzonej gospodarki wodnej

Zgodnie z § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Środowiska poszczególne RZGW wstąpiły w prawa i obowiązki Okręgowych Dyrekcji Gospodarki Wodnej oraz dotychczasowych Regionalnych Zarządów Gospodarki Wodnej.

Kontrola wykazała, że w poszczególnych RZGW, po reorganizacji, zatrudnienie w komórkach organizacyjnych, zajmujących się zarządzaniem zasobami wodnymi, w stosunku do ogółem zatrudnionych, stanowiło zaledwie od 2,3% w RZGW we Wrocławiu do 14,4% w RZGW w Gliwicach. W dwóch zarządach – w Poznaniu i w Szczecinie, gdzie obszary działania praktycznie nie uległy zmianie, zatrudnienie w zakresie zarządzania zasobami wodnymi po reorganizacji także nie zmieniło się - w RZGW Poznań utrzymano zatrudnienie na poziomie 23 etatów przeliczeniowych, a w RZGW Szczecin - 8,5 etatów. W pozostałych zarządach, w wyniku przeprowadzonej reorganizacji, nieznacznie zwiększono stan zatrudnienia – od 1 osoby w RZGW w Gdańsku do 8 osób w RZGW we Wrocławiu:

2. Jednym z podstawowych instrumentów zarządzania wodami są warunki korzystania z wód dorzeczy (art. 19a ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo wodne), które określają m.in. ograniczenia w korzystaniu z wód i urządzeń wodnych na obszarze dorzecza lub jego części oraz kierunki działań w zakresie inwestycji gospodarki wodnej i uwzględniają m.in. bilans wodno-gospodarczy dorzecza (art. 19b ust. 1 pkt 1-2 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy).

Z ustaleń kontroli wynika, że w okresie swojej działalności wszystkie RZGW, począwszy od powołania w 1991 r. do końca 2000 r., wykonały dla 12 zlewni i 4 regionów bilansowych opracowania pn. warunki korzystania z wód dorzecza dla łącznej powierzchni 52.369,5 km², co stanowi jedynie 16,7% obszaru ich działania, w tym do końca 1998 r. wykonano je dla obszaru 24.151 km² stanowiącego 7,7% terenu kraju, z czego tylko w RZGW w Szczecinie zaktualizowano w 1999 r. warunki korzystania z wód dla 3 regionów bilansowych o powierzchni 6.540,5 km², tj. 31,6% obszaru działania Zarządu. Stan zaawansowania prac w tym zakresie w poszczególnych zarządach był różny - w Krakowie do czasu zakończenia kontroli nie było żadnego opracowania warunków korzystania z wód dorzecza, w Gdańsku i we Wrocławiu wykonano ww. opracowania obejmujące powierzchnię ca 5% obszaru działania, a w Szczecinie ca 37%.

W badanym okresie tylko RZGW w Szczecinie przedłożył, w dniu 5.06.2000 r., do zatwierdzenia przez Ministra Środowiska – zgodnie z art. 19b ust. 5 ustawy Prawo wodne - opracowanie “warunków korzystania z wód dla zlewni Regi i Przymorza”. Minister do dnia zakończenia kontroli nie zatwierdził przekazanych warunków.

W wyniku kontroli ustalono, że bilanse wodnogospodarcze, stanowiące niezbędny element warunków korzystania z wód dorzeczy do końca 1998 r. zostały opracowane dla obszaru 37.345,3 km², tj. 11,9% całkowitej powierzchni zarządzanej przez RZGW, od 9,8% obszaru działania RZGW w Warszawie do 31,7% obszaru działania RZGW w Szczecinie. W latach 1999-2000 kontynuowano i zakończono opracowanie bilansów wodnogospodarczych o łącznej powierzchni 26.001,9 km², co stanowiło 8,3% obszaru działań RZGW. Bilanse opracowane w latach wcześniejszych nie były aktualizowane.

Poza ww. bilansami wodnogospodarczymi, które stanowią element opracowanych warunków korzystania z wód dorzeczy, do końca 2000 r., wykonane zostały bilanse wodnogospodarcze dla dorzeczy obejmujących powierzchnię 10.977,7 km², stanowiącą 4,4% obszaru kraju.

W okresie kontroli, w RZGW w Gdańsku opracowywany był bilans wodno-gospodarczy zlewni rzeki Brdy o powierzchni 4.627 km², z terminem zakończenia w 2002 r. oraz bilans wodnogospodarczy zlewni rzeki Łeby o powierzchni 1.801 km², z terminem zakończenia w 2003 r., obejmujące łącznie 18,1% obszaru działania RZGW w Gdańsku.

Z ustaleń kontroli wynika, że mała liczba wykonanych opracowań warunków korzystania z wód dorzeczy, spowodowana była głównie ograniczonymi środkami finansowymi oraz brakiem jednolitej metodyki dla wykonywania tego rodzaju opracowań. Minister Środowiska nie skorzystał z możliwości, wynikającej z art. 19b ust. 6 ustawy Prawo wodne, określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowego zakresu i sposobu sporządzania warunków korzystania z wód dorzecza. Regionalne zarządy gospodarki wodnej przy realizacji warunków korzystania z wód dorzeczy posiłkowały się różnymi opracowaniami, w tym m.in. następującymi, zalecanymi przez b. Ministerstwo Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, wykonanymi w latach 1991–1994 przez Centralne Biuro Studiów i Projektów Budownictwa Wodnego “Hydroprojekt” pn.:

Minister Środowiska nie zagwarantował, odpowiednio do potrzeb, środków na opracowanie bilansów wodnogospodarczych oraz warunków korzystania z wód dorzecza. Zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 29 listopada 1999 r. w sprawie organizacji i zakresu działania rzgw, regionalne zarządy są państwowymi jednostkami budżetowymi, których wydatki pokrywane są z budżetu państwa, w części dotyczącej działalności administracji rządowej – gospodarka wodna.

Na prace w zakresie bilansu zasobów wód podziemnych i powierzchniowych oraz sporządzania warunków korzystania z wód dorzecza (bez uwzględnienia opracowań zlecanych bezpośrednio przez MOŚZNiL), począwszy od czasu powstania RZGW do końca 1998 r. wydatkowano kwotę 4.236.328 zł. Na realizację prac kontynuowanych w latach 1999-2000 poniesiono koszty w wysokości 3.446.672 zł.

W 3 badanych RZGW: w Gdańsku, Szczecinie, Wrocławiu, które wydatkowały łącznie 2.401.099 zł na ww. opracowania, źródłami finansowania były: środki RZGW w wysokości 593.368 zł, wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej – 973.952 zł, NFOŚiGW – 711 605 zł, urzędy wojewódzkie – 68.644 zł i inne (Zakład Wodociągów i Kanalizacji w Zielonej Górze) – 53.500 zł, stanowiące odpowiednio 24,7%, 40,6%, 29,6%, 2,9% i 2,2% udziału w poniesionych kosztach.

Kontrola wykazała, że dyrektorzy kilku RZGW podejmowali indywidualne starania o uzyskanie pomocy finansowej na ww. cele ze środków funduszy ochrony środowiska.

W wyniku kontroli ustalono, że przedstawiciele poszczególnych zarządów nie uczestniczyli we wszystkich postępowaniach wodnoprawnych, przede wszystkim z uwagi na ich znaczną ilość w stosunku do małych możliwości kadrowych.

Przedstawiciele w 3 poddanych analizie z 7 skontrolowanych RZGW (w Gdańsku, Poznaniu i w Szczecinie) w 1999 r. uczestniczyli łącznie w 489 (20,7%) rozprawach wodnoprawnych, pomimo iż powiadomieni zostali o 2.362 postępowaniach wodnoprawnych. W 2000 r. uczestniczyli co prawda w 990 rozprawach wodnoprawnych – wzrost o 102,5% w stosunku do 1999 r. – lecz stanowiło to 25,5% w stosunku do 4.823 zawiadomień RZGW o postępowaniach wodnoprawnych.

Znaczący wzrost w 2000 r. ilości postępowań wodnoprawnych, a tym samym wydanych pozwoleń wodnoprawnych, został spowodowany przede wszystkim obowiązkiem uzyskania nowych pozwoleń wodnoprawnych przez podmioty, których pozwolenia wydawane przed dniem 1.01.1975 r. wygasały z dniem 31.12.2000 r. na podstawie art. 132a ustawy Prawo wodne, a termin złożenia nowych wniosków o pozwolenie upłynął w dn. 30.06.2000 r.

Z ustaleń kontroli wynika, że RZGW we Wrocławiu nie podejmował skutecznych działań doprowadzających do zalegalizowania poboru i przerzutu wody dla miasta Wrocławia przez MPWiK we Wrocławiu, które od 1991 r. nie posiadało pozwolenia wodnoprawnego na przerzut wody z rzeki Nysy Kłodzkiej do rzeki Oławy i jej doprowadzenie do terenów wodonośnych we Wrocławiu, pomimo prowadzonego w tej sprawie od grudnia 1994 r. postępowania administracyjnego.

4. Z ustaleń kontroli wynika, że RZGW współpracowały w badanym okresie z organami administracji publicznej m.in. opracowując wnioski, uwagi i opinie dla zarządów miast i gmin do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania gminy, np.:

5. Minister Środowiska w informacji z dnia 25.10.2001 r. przedstawionej na podstawie art. 29 ust. 2 list. f ustawy o NIK stwierdził m.in., że dotychczas nie zatwierdził żadnych “Warunków korzystania z wód dorzecza”. Podkreślił także, że sformułowanie “Warunków...” i pełne opracowanie uzasadniającej je dokumentacji jest zadaniem złożonym i rozłożonym w czasie na okres od 3 do 6 lat realizacji w zależności od obszaru objętego “Warunkami...”. Dodatkowo szeroki i specjalistyczny zakres opracowania wymaga odpowiednich środków finansowych. Poinformował także, że Ministerstwo Środowiska współpracuje z Urzędem Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w zakresie tworzenia prawa, regulującego dziedzinę zaopatrzenia aglomeracji miejskich w wodę pitną oraz zapewnienia należytej ochrony zasobów wodnych przed zanieczyszczeniem.

Po zakończeniu kontroli narady pokontrolne odbyły się w 9 jednostkach spośród 48 skontrolowanych, tj. 18,8%.

W toku kontroli, na podstawie art. 29 ust. 2 lit. f ustawy o NIK, zasięgnięto informacji w 27 jednostkach organizacyjnych nie objętych kontrolą: u Ministra Środowiska, Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, 12 marszałków województw i 12 wojewodów.

Ponadto podczas kontroli pobrano informacje w 51 jednostkach organizacyjnych: w 1 urzędzie marszałkowskim, 4 urzędach wojewódzkich, 8 jednostkach organizacyjnych inspekcji sanitarnej, 22 urzędach gmin i 16 innych podmiotach w zakresie dotyczącym kontrolowanych jednostek.

O wynikach kontroli informowano na bieżąco kierowników kontrolowanych jednostek.

Do kierowników wszystkich jednostek wystosowano wystąpienia pokontrolne.

Łącznie pod adresem jednostek kontrolowanych NIK skierowała 138 wniosków pokontrolnych, z których według stanu na dzień 31.01.2002 r. zrealizowano 42, 45 pozostawało w trakcie realizacji, a w przypadku 51 wniosków nie podjęto jeszcze realizacji.

Wnioski zawarte w wystąpieniach pokontrolnych dotyczyły:

1. Do Dyrektora Delegatury NIK w Białymstoku w dniu 20 sierpnia 2001 r. wpłynęły zastrzeżenia Prezydenta Miasta Białegostoku, do których ustosunkowała się Komisja Odwoławcza w Delegaturze NIK w Białymstoku uchwałą nr 3/2001 z dnia 11 września 2001 r. zatwierdzoną postanowieniem Wiceprezesa NIK z dnia 1 października 2001 r. Zastrzeżenia zgłoszono do: